लाक्षालक्ष्मललाटपट्टमभितः केयूरमुद्रा गले
वक्त्रे कज्जलकालिमा नयनयोस्ताम्बूलरागो घनः ।
दृष्टा कोपविधायि मण्डनमिदं प्रातश्चिरं प्रेयसो
लीलातामरसोदरे मृगदृशः श्वासाः समाप्तिं गताः ॥

अन्वयः AI प्रातः प्रेयसः ललाट-पट्टम् अभितः लाक्षा-लक्ष्म, गले केयूर-मुद्रा, वक्त्रे कज्जल-कालिमा, नयनयोः घनः ताम्बूल-रागः, इदम् कोप-विधायि मण्डनम् चिरम् दृष्ट्वा, मृग-दृशः श्वासाः लीला-तामरस-उदरे समाप्तिम् गताः।

Summary AI In the morning, seeing for a long time the anger-inducing "decorations" on her beloved—a mark of red lac on his forehead, the imprint of an armlet on his neck, the blackness of collyrium on his mouth, and a deep stain of betel on his eyes—the deer-eyed woman's breaths came to an end within the lotus she held playfully.

पदच्छेदः AI

लाक्षालक्ष्मललाटपट्टम्	लाक्षा–लक्ष्म–ललाट–पट्ट (२.१)	the mark of red lac on the expanse of the forehead
अभितः	अभितः	around
केयूरमुद्रा	केयूर–मुद्रा (१.१)	the imprint of an armlet
गले	गल (७.१)	on the neck
वक्त्रे	वक्त्र (७.१)	on the mouth
कज्जलकालिमा	कज्जल–कालिमन् (१.१)	the blackness of collyrium
नयनयोः	नयन (७.२)	on the eyes
ताम्बूलरागः	ताम्बूल–राग (१.१)	the stain of betel
घनः	घन (१.१)	deep
दृष्ट्वा	दृष्ट्वा (√दृश्+क्त्वा)	having seen
कोपविधायि	कोप–विधायिन् (२.१)	anger-inducing
मण्डनम्	मण्डन (२.१)	decoration
इदम्	इदम् (२.१)	this
प्रातः	प्रातर्	in the morning
चिरम्	चिरम्	for a long time
प्रेयसः	प्रेयस् (६.१)	of her beloved
लीलातामरसोदरे	लीला–तामरस–उदर (७.१)	inside the play-lotus
मृगदृशः	मृगदृश् (६.१)	of the deer-eyed one
श्वासाः	श्वास (१.३)	the breaths
समाप्तिम्	समाप्ति (२.१)	an end
गताः	गत (√गम्+क्त, १.३)	went to

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
ला	क्षा	ल	क्ष्म	ल	ला	ट	प	ट्ट	म	भि	तः	के	यू	र	मु	द्रा	ग	ले
व	क्त्रे	क	ज्ज	ल	का	लि	मा	न	य	न	यो	स्ता	म्बू	ल	रा	गो	घ	नः
दृ	ष्टा	को	प	वि	धा	यि	म	ण्ड	न	मि	दं	प्रा	त	श्चि	रं	प्रे	य	सो
ली	ला	ता	म	र	सो	द	रे	मृ	ग	दृ	शः	श्वा	साः	स	मा	प्तिं	ग	ताः
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

शतकत्रयम् भर्तृहरिः

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect