स्वं दृष्ट्वा करजक्षतं मधुमदक्षीबा विचार्येर्ष्यया
गच्छन्ती क्व नु गच्छसीति विधृता बाला पटान्ते मया ।
प्रत्यावृत्तमुखी सबाष्पनयना मां मुञ्च मुञ्चेति सा
कोपात्प्रस्फुरिताधरा यदवदत्तत्केन विस्मर्यते ॥

अन्वयः AI मधु-मद-क्षीबा बाला स्वम् करज-क्षतम् दृष्ट्वा ईर्ष्यया विचार्य गच्छन्ती (सती) मया “क्व नु गच्छसि” इति पट-अन्ते विधृता। सा प्रत्यावृत्त-मुखी स-बाष्प-नयना कोपात् प्रस्फुरित-अधरा (सती) “माम् मुञ्च मुञ्च” इति यत् अवदत्, तत् केन विस्मर्यते?
Summary AI Seeing a nail mark on her own body and, being tipsy from wine, wrongly concluding it was from a rival, the young woman started to leave in a jealous huff. I caught her by the edge of her garment, asking, "Where are you going?" The way she turned her face, her eyes filled with tears, her lower lip trembling with anger, and said, "Let me go, let me go!"—who can ever forget that?
पदच्छेदः AI
स्वम्स्व (२.१) her own
दृष्ट्वादृष्ट्वा (√दृश्+क्त्वा) having seen
करजक्षतम्करजक्षत (२.१) nail-mark
मधुमदक्षीबामधुमदक्षीब (१.१) she who was intoxicated with the wine of spring
विचार्यविचार्य (वि√चर्+णिच्+ल्यप्) having pondered
ईर्ष्ययाईर्ष्या (३.१) with jealousy
गच्छन्तीगच्छन्ती (√गम्+शतृ, १.१) while going
क्वक्व where
नुनु indeed
गच्छसिगच्छसि (√गम् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) are you going
इतिइति thus
विधृताविधृत (वि√धृ+क्त, १.१) was held back
बालाबाला (१.१) the young woman
पटान्तेपटअन्त (७.१) by the edge of the garment
मयाअस्मद् (३.१) by me
प्रत्यावृत्तमुखीप्रतिआवृत्तमुख (१.१) she with face turned back
सबाष्पनयनाबाष्पनयन (१.१) with tearful eyes
माम्अस्मद् (२.१) me
मुञ्चमुञ्च (√मुच् कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) release
मुञ्चमुञ्च (√मुच् कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) release
इतिइति thus
सातद् (१.१) she
कोपात्कोप (५.१) from anger
प्रस्फुरिताधराप्रस्फुरितअधर (१.१) with trembling lower lip
यत्यद् (२.१) that which
अवदत्अवदत् (√वद् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) she said
तत्तद् (१.१) that
केनकिम् (३.१) by whom
विस्मर्यतेविस्मर्यते (वि√स्मृ +यक् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) is forgotten
छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७ १८ १९
स्वं दृ ष्ट्वा क्ष तं धु क्षी बा वि चा र्ये र्ष्य या
च्छ न्ती क्व नु च्छ सी ति वि धृ ता बा ला टा न्ते या
प्र त्या वृ त्त मु खी बा ष्प ना मां मु ञ्च मु ञ्चे ति सा
को पा त्प्र स्फु रि ता रा त्त त्के वि स्म र्य ते
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.