मलयमरुतां वाता याता विकासितमल्लिका-
परिमलभरो भग्नो ग्रीष्मस्त्वमुत्सहसे यदि ।
घन घटयितुं निःस्नेहं त्वां य एव निवर्तने
प्रभवति गवां किं नश्छिन्नं स एव धनञ्जयः ॥

अन्वयः AI मलय-मरुताम् वाताः याताः, विकासित-मल्लिका-परिमल-भरः (अस्ति), ग्रीष्मः भग्नः। (हे) घन, यदि त्वम् उत्सहसे, (तर्हि) निःस्नेहम् त्वाम् घटयितुम् (गच्छ)। यः एव गवाम् निवर्तने प्रभवति, सः एव धनञ्जयः। नः किम् छिन्नम्?

Summary AI A message to a cloud: "The Malaya winds have passed, the air is full of the fragrance of blossomed jasmine, and summer is over. O cloud, if you are eager, then go to unite with that loveless one. He who is capable of bringing back the cows (senses/sun-rays) is the true Dhananjaya (conqueror of wealth). What is lost to us?"

पदच्छेदः AI

मलयमरुताम्	मलय–मरुत् (६.३)	of the Malaya winds
वाताः	वात (१.३)	the breezes
याताः	यात (√या+क्त, १.३)	have gone
विकासितमल्लिकापरिमलभरो	विकासित–मल्लिका–परिमल–भर (१.१)	the abundance of fragrance from blossomed jasmine
भग्नः	भग्न (√भञ्ज्+क्त, १.१)	is broken (over)
ग्रीष्मः	ग्रीष्म (१.१)	summer
त्वम्	युष्मद् (१.१)	you
उत्सहसे	उत्सहसे (उद्√सह् कर्तरि लट् (आत्मने.) म.पु. एक.)	are eager
यदि	यदि	if
घन	घन (८.१)	O cloud
घटयितुम्	घटयितुम् (√घट्+णिच्+तुमुन्)	to unite
निःस्नेहम्	निःस्नेह (२.१)	the loveless one
त्वाम्	युष्मद् (२.१)	you
यः	यद् (१.१)	he who
एव	एव	indeed
निवर्तने	निवर्तन (७.१)	in bringing back
प्रभवति	प्रभवति (प्र√भू कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	is capable
गवाम्	गो (६.३)	of the cows (or senses/sun-rays)
किम्	किम् (१.१)	what
नः	अस्मद् (६.३)	of us
छिन्नम्	छिन्न (√छिद्+क्त, १.१)	is lost
सः	तद् (१.१)	he
एव	एव	alone
धनञ्जयः	धनञ्जय (१.१)	is Dhananjaya (Arjuna/fire)

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
म	ल	य	म	रु	तां	वा	ता	या	ता	वि	का	सि	त	म	ल्लि	का
प	रि	म	ल	भ	रो	भ	ग्नो	ग्री	ष्म	स्त्व	मु	त्स	ह	से	य	दि
घ	न	घ	ट	यि	तुं	निः	स्ने	हं	त्वां	य	ए	व	नि	व	र्त	ने
प्र	भ	व	ति	ग	वां	किं	न	श्छि	न्नं	स	ए	व	ध	न	ञ्ज	यः
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

शतकत्रयम् भर्तृहरिः

About

Resources

Connect