विरहविषमः कामो वामस्तनुं कुरुते तनुं
दिवसगणनादक्षश्चासौ व्यपेतघृणो यमः ।
त्वमपि वशगो मानव्याधेर्विचिन्तय नाथ हे
किसलयमृदुर्जीवेद् एवं कथं प्रमदाजनः ॥

अन्वयः AI हे नाथ! विरह-विषमः वामः कामः तनुं तनुं कुरुते। असौ व्यपेत-घृणः यमः च दिवस-गणना-दक्षः (अस्ति)। त्वम् अपि मान-व्याधेः वश-गः (असि)। विचिन्तय, किसलय-मृदुः प्रमदा-जनः एवम् कथं जीवेत्?

Summary AI "O lord, consider this: perverse Love, cruel in separation, makes my body thin. Pitiless Death is counting my days. You are consumed by the disease of pride. How can a woman, as tender as a sprout, possibly survive this?"

पदच्छेदः AI

विरहविषमः	विरह–विषम (१.१)	Cruel in separation,
कामः	काम (१.१)	Love
वामः	वाम (१.१)	(is) perverse,
तनुं	तनु (२.१)	the body
कुरुते	कुरुते (√कृ कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	it makes
तनुम्	तनु (२.१)	thin.
दिवसगणनादक्षः	दिवस–गणना–दक्ष (१.१)	Skilled in counting days
च	च	and
असौ	अदस् (१.१)	this
व्यपेतघृणः	व्यपेत–घृण (१.१)	pitiless
यमः	यम (१.१)	Yama (is).
त्वम्	युष्मद् (१.१)	You
अपि	अपि	also
वशगः	वश–ग (१.१)	are under the control
मानव्याधेः	मान–व्याधि (६.१)	of the disease of pride.
विचिन्तय	विचिन्तय (वि√चिन्त् कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	Consider,
नाथ	नाथ (८.१)	O lord,
हे	हे	O!
किसलयमृदुः	किसलय–मृदु (१.१)	tender as a sprout,
जीवेत्	जीवेत् (√जीव् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	can live
एवं	एवम्	thus
कथं	कथम्	how
प्रमदाजनः	प्रमदा–जन (१.१)	a woman?

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
वि	र	ह	वि	ष	मः	का	मो	वा	म	स्त	नुं	कु	रु	ते	त	नुं
दि	व	स	ग	ण	ना	द	क्ष	श्चा	सौ	व्य	पे	त	घृ	णो	य	मः
त्व	म	पि	व	श	गो	मा	न	व्या	धे	र्वि	चि	न्त	य	ना	थ	हे
कि	स	ल	य	मृ	दु	र्जी	वे	दे	वं	क	थं	प्र	म	दा	ज	नः
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

शतकत्रयम् भर्तृहरिः

About

Resources

Connect