नीत्वोच्चैर्विक्षिपन्तः कृततुहिनकणासारसङ्गान्परागा-
न्कौन्दान् आनन्दितालीन् अतितरसुरभीन्भूरिशो दिङ्मुखेषु ।
एते ते कुङ्कुमाक्तस्तनकलशभरास्फालनाद् उच्छलन्तः
पीत्वा शीत्कारिवक्त्रं शिशुहरिणदृशां हैमना वान्ति वाताः ॥

अन्वयः AI कृत-तुहिन-कण-आसार-सङ्गान्, आनन्दित-आलीन्, अति-तर-सुरभीन् कौन्दान् परागान् उच्चैः नीत्वा, भूरिशः दिक्-मुखेषु विक्षिपन्तः, कुङ्कुम-आक्त-स्तन-कलश-भर-आस्फालनात् उच्छलन्तः, शिशु-हरिण-दृशाम् शीत्कारि-वक्त्रम् पीत्वा, ते एते हैमनाः वाताः वान्ति ।

Summary AI The winter winds blow, scattering the fragrant pollen of Kunda flowers mixed with frost. They spring up from striking the saffron-smeared breasts of fawn-eyed women and, having 'drunk' their shivering breath, they carry away the fatigue of love's pleasures.

पदच्छेदः AI

नीत्वा	नीत्वा (√नी+क्त्वा)	Having carried
उच्चैः	उच्चैस्	high
विक्षिपन्तः	विक्षिपत् (वि√क्षिप्+शतृ, १.३)	scattering
कृततुहिनकणासारसङ्गान्	कृत (√कृत+क्त)–तुहिन–कण–आसार–सङ्ग (२.३)	contact with showers of frost particles
परागान्	पराग (२.३)	the pollens
कौन्दान्	कौन्द (२.३)	of Kunda flowers,
आनन्दितालीन्	आनन्दित (आ√आनन्दित+णिच्+क्त)–आलि (२.३)	which delighted the bees,
अतितरसुरभीन्	अतितर–सुरभि (२.३)	and are extremely fragrant,
भूरिशः	भूरिशस्	abundantly
दिङ्मुखेषु	दिक्–मुख (७.३)	in all directions;
एते	एतद् (१.३)	these
ते	तद् (१.३)	those
कुङ्कुमाक्तस्तनकलशभरास्फालनात्	कुङ्कुम–आक्त (आ√आक्त+क्त)–स्तन–कलश–भर–आस्फालन (५.१)	from striking the full, pot-like breasts smeared with saffron,
उच्छलन्तः	उच्छलत् (उद्√छल्+शतृ, १.३)	springing up,
पीत्वा	पीत्वा (√पा+क्त्वा)	and having drunk
शीत्कारिवक्त्रम्	शीत्कारिन्–वक्त्र (२.१)	the shivering breath from the mouths
शिशुहरिणदृशाम्	शिशु–हरिण–दृश् (६.३)	of fawn-eyed women,
हैमनाः	हैमन (१.३)	the winter
वान्ति	वान्ति (√वा कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	blow
वाताः	वात (१.३)	winds.

छन्दः स्रग्धरा [२१: मरभनययय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९	२०	२१
नी	त्वो	च्चै	र्वि	क्षि	प	न्तः	कृ	त	तु	हि	न	क	णा	सा	र	स	ङ्गा	न्प	रा	गा
न्कौ	न्दा	ना	न	न्दि	ता	ली	न	ति	त	र	सु	र	भी	न्भू	रि	शो	दि	ङ्मु	खे	षु
ए	ते	ते	कु	ङ्कु	मा	क्त	स्त	न	क	ल	श	भ	रा	स्फा	ल	ना	दु	च्छ	ल	न्तः
पी	त्वा	शी	त्का	रि	व	क्त्रं	शि	शु	ह	रि	ण	दृ	शां	है	म	ना	वा	न्ति	वा	ताः
म			र			भ			न			य			य			य

Other texts to read

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

शतकत्रयम् भर्तृहरिः

About

Resources

Connect