बाले नाथ विमुञ्च मानिनि रुषं रोषान्मया किं कृतं
खेदोऽस्मासु न मेऽपराध्यति भवान्सर्वेऽपराधा मयि ।
तत्किं रोदिषि गद्गदेन वचसा कस्याग्रतो रुद्यते
नन्वेतन्मम का तवास्मि दयिता नास्मीत्यतो रुद्यते ॥

अन्वयः AI (प्रियः आह) बाले! नाथ! मानिनि! रुषं विमुञ्च। (प्रिया आह) रोषात् मया किं कृतम्? (प्रियः आह) अस्मासु खेदः न। भवान् मे न अपराध्यति। सर्वे अपराधाः मयि (सन्ति)। (प्रिया आह) तत् गद्गदेन वचसा किं रोदिषि? (प्रियः आह) कस्य अग्रतः रुद्यते? (प्रिया आह) ननु एतत् मम (अग्रतः)। (प्रियः आह) तव का अस्मि? (प्रिया आह) दयिता। (प्रियः आह) न अस्मि। (प्रिया आह) अतः रुद्यते।

Summary AI A lover's quarrel unfolds in dialogue. He: "O proud one, give up your anger." She: "What have I done in anger?" He: "You are not at fault; all faults are mine." She: "Then why do you weep?" He: "Before whom am I weeping?" She: "Before me." He: "Who am I to you?" She: "My beloved." He: "I am not." She: "That is why I weep."

पदच्छेदः AI

बाले	बाला (८.१)	O girl!
नाथ	नाथ (८.१)	O lord!
विमुञ्च	विमुञ्च (वि√मुच् कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	Release
मानिनि	मानिनी (८.१)	O proud one!
रुषम्	रुष् (२.१)	your anger.
रोषात्	रोष (५.१)	Out of anger,
मया	अस्मद् (३.१)	by me
किम्	किम् (१.१)	what
कृतम्	कृत (√कृ+क्त, १.१)	has been done?
खेदः	खेद (१.१)	Sorrow
अस्मासु	अस्मद् (७.३)	in us
न	न	not.
मे	अस्मद् (४.१)	to me
अपराध्यति	अपराध्यति (अप√राध् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	offends
भवान्	भवत् (१.१)	You.
सर्वे	सर्व (१.३)	All
अपराधाः	अपराध (१.३)	faults
मयि	अस्मद् (७.१)	are in me.
तत्	तद्	Then
किम्	किम्	why
रोदिषि	रोदिषि (√रुद् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	do you weep
गद्गदेन	गद्गद (३.१)	with a choked
वचसा	वचस् (३.१)	voice?
कस्य	किम् (६.१)	Whose
अग्रतः	अग्रतः	in front of
रुद्यते	रुद्यते (√रुद् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is this weeping?
ननु	ननु	Surely,
एतत्	एतद् (१.१)	this is
मम	अस्मद् (६.१)	my (doing).
का	किम् (१.१)	Who
तव	युष्मद् (६.१)	of yours
अस्मि	अस्मि (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) उ.पु. एक.)	am I?
दयिता	दयिता (१.१)	Beloved.
न	न	Not
अस्मि	अस्मि (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) उ.पु. एक.)	I am.
इति	इति	Thus,
अतः	अतः	therefore
रुद्यते	रुद्यते (√रुद् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	I weep.

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
बा	ले	ना	थ	वि	मु	ञ्च	मा	नि	नि	रु	षं	रो	षा	न्म	या	किं	कृ	तं
खे	दो	ऽस्मा	सु	न	मे	ऽप	रा	ध्य	ति	भ	वा	न्स	र्वे	ऽप	रा	धा	म	यि
त	त्किं	रो	दि	षि	ग	द्ग	दे	न	व	च	सा	क	स्या	ग्र	तो	रु	द्य	ते
न	न्वे	त	न्म	म	का	त	वा	स्मि	द	यि	ता	ना	स्मी	त्य	तो	रु	द्य	ते
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

शतकत्रयम् भर्तृहरिः

About

Resources

Connect