प्रातः प्रातरुपागतेन जनिता निर्निद्रता चक्षुषो-
र्मन्दायां मयि गौरवव्यपगमाद् उत्पादितं लाघवम् ।
किं मुग्धे न मया कृतं रमणधीर्मुक्ता त्वया गम्यतां
दुस्थं तिष्ठसि यच्च पथ्यमधुना कर्तास्मि तच्छ्रोष्यसि ॥

अन्वयः AI मुग्धे, प्रातः प्रातः उपागतेन (त्वया) चक्षुषोः निर्निद्रता जनिता । मयि मन्दायाम् गौरव व्यपगमात् लाघवम् उत्पादितम् । मया किम् न कृतम्? त्वया रमण धीः मुक्ता । गम्यताम् । यत् दुःस्थम् तिष्ठसि, अधुना च यत् पथ्यम् (अस्ति), तत् कर्ता अस्मि, (तत्) श्रोष्यसि ।

Summary AI "O simple one, by arriving every morning, you have caused sleeplessness in my eyes. With me being unfortunate, you have produced disrespect by the loss of my dignity. What have I not done? You have given up the thought of me as a lover. Go. You stand uncomfortably, and now I will do what is beneficial, and you will hear of it."

पदच्छेदः AI

प्रातः	प्रातर्	In the morning
प्रातः	प्रातर्	every morning
उपागतेन	उपागत (उप+आ√गम्+क्त, ३.१)	by (you) who has arrived
जनिता	जनित (√जन्+क्त, १.१)	is caused
निर्निद्रता	निर्निद्रता (१.१)	sleeplessness
चक्षुषोः	चक्षुस् (६.२)	of the two eyes
मन्दायाम्	मन्द (७.१)	unfortunate
मयि	अस्मद् (७.१)	in me
गौरव	गौरव	respect
व्यपगमात्	व्यपगम (५.१)	from the loss of
उत्पादितम्	उत्पादित (उद्√पद्+णिच्+क्त, १.१)	is produced
लाघवम्	लाघव (१.१)	disrespect
किम्	किम् (१.१)	What
मुग्धे	मुग्धा (८.१)	O simple one
न	न	not
मया	अस्मद् (३.१)	by me
कृतम्	कृत (√कृ+क्त, १.१)	done
रमणधीः	रमणधी (१.१)	The thought of being a lover
मुक्ता	मुक्त (√मुच्+क्त, १.१)	is given up
त्वया	युष्मद् (३.१)	by you
गम्यताम्	गम्यताम् (√गम् भावकर्मणोः लोट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	You may go
दुस्थम्	दुःस्थ (२.१)	Uncomfortably
तिष्ठसि	तिष्ठसि (√स्था कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	you stand
यत्	यद् (१.१)	that which
च	च	and
पथ्यम्	पथ्य (१.१)	is beneficial
अधुना	अधुना	now
कर्ता	कर्तृ (१.१)	doer
अस्मि	अस्मि (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) उ.पु. एक.)	I am
तत्	तद् (२.१)	that
श्रोष्यसि	श्रोष्यसि (√श्रु कर्तरि लृट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	you will hear

छन्दः शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७	१८	१९
प्रा	तः	प्रा	त	रु	पा	ग	ते	न	ज	नि	ता	नि	र्नि	द्र	ता	च	क्षु	षो
र्म	न्दा	यां	म	यि	गौ	र	व	व्य	प	ग	मा	दु	त्पा	दि	तं	ला	घ	वम्
किं	मु	ग्धे	न	म	या	कृ	तं	र	म	ण	धी	र्मु	क्ता	त्व	या	ग	म्य	तां
दु	स्थं	ति	ष्ठ	सि	य	च्च	प	थ्य	म	धु	ना	क	र्ता	स्मि	त	च्छ्रो	ष्य	सि
म			स			ज			स			त			त			ग

Other texts to read

शतकत्रयम् भर्तृहरिः

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect