चरणपतनप्रत्याख्यानात्प्रसादपराङ्मुखे
निभृतकितवाचारेत्युक्त्वा रुषा परुषीकृते ।
व्रजति रमणे निःश्वस्योच्चैः स्तनस्थितहस्तया
नयनसलिलच्छन्ना दृष्टिः सखीषु निवेशिता ॥

अन्वयः AI चरण-पतन-प्रत्याख्यानात् प्रसाद-पराङ्मुखे रमणे, 'निभृत-कितव-आचारे' इति उक्त्वा रुषा परुषी-कृते, व्रजति (सति), उच्चैः निःश्वस्य स्तन-स्थित-हस्तया (तया) नयन-सलिल-च्छन्ना दृष्टिः सखीषु निवेशिता ।

Summary AI When her lover, rebuffed from falling at her feet, turned to leave without being appeased, she angrily called him a "secret cheat." As he walked away, she sighed deeply, placed a hand on her breast, and cast a tear-veiled glance towards her friends.

पदच्छेदः AI

चरण	चरण	feet
पतन	पतन	falling at
प्रत्याख्यानात्	प्रत्याख्यान (५.१)	from the rejection of
प्रसाद	प्रसाद	appeasement
पराङ्मुखे	पराङ्मुख (७.१)	when he turned away from
निभृत	निभृत	secret
कितव	कितव	cheat
आचारे	आचार (८.१)	O you of conduct
इति	इति	thus
उक्त्वा	उक्त्वा (√वच्+क्त्वा)	having said
रुषा	रुष् (३.१)	with anger
परुषी	परुषी	harsh
कृते	कृत (√कृ+क्त, ७.१)	having been made
व्रजति	व्रजत् (√व्रज्+शतृ, ७.१)	was leaving
रमणे	रमण (७.१)	when the lover
निःश्वस्य	निःश्वस्य (निस्√श्वस्+ल्यप्)	having sighed
उच्चैः	उच्चैस्	deeply
स्तन	स्तन	breast
स्थित	स्थित (√स्था+क्त)	placed
हस्तया	हस्ता (३.१)	by her whose hand was
नयन	नयन	eye
सलिल	सलिल	water (tears)
छन्ना	छन्न (√छद्+क्त, १.१)	veiled with
दृष्टिः	दृष्टि (१.१)	glance
सखीषु	सखी (७.३)	on her friends
निवेशिता	निवेशित (नि√विश्+णिच्+क्त, १.१)	was cast

छन्दः हरिणी [१७: नसमरसलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
च	र	ण	प	त	न	प्र	त्या	ख्या	ना	त्प्र	सा	द	प	रा	ङ्मु	खे
नि	भृ	त	कि	त	वा	चा	रे	त्यु	क्त्वा	रु	षा	प	रु	षी	कृ	ते
व्र	ज	ति	र	म	णे	निः	श्व	स्यो	च्चैः	स्त	न	स्थि	त	ह	स्त	या
न	य	न	स	लि	ल	च्छ	न्ना	दृ	ष्टिः	स	खी	षु	नि	वे	शि	ता
न			स			म			र			स			ल	ग

Other texts to read

अन्यापदेशशतकम् नीलकण्ठदीक्षितः

शतकत्रयम् भर्तृहरिः

About

Resources

Connect