नवकुङ्कुमारुणपयोधरया
स्वकरावसक्तरुचिराम्बरया ।
अतिसक्तिमेत्य वरुणस्य दिशा
भृशमन्वरज्यदतुषारकरः ॥

मल्लिनाथः नवेति ॥ अतुषारकर उष्णांशुः नवकुङ्कुमवदरुणपयोधरया नवसंध्यारुणमेघया, अन्यत्र नवकुङ्कुमारुणकुचया स्वकरावसक्तरुचिराम्बरया स्वकिरणाकान्तरुचिराकाशया, अन्यत्र स्वहस्तलग्नचारुवस्त्रया वरुणस्य दिशा । पश्चिमदिशा सहेत्यर्थः । वरुणसंबन्धात्पराङ्गनात्वं च गम्यते । `वृद्धो यूना-` (अष्टाध्यायी १.२.६५ ) इति सूत्रादौ सहाप्रयोगात्सहार्थानामप्रयोगेऽपि `सहयुक्तेऽप्रधाने` (अष्टाध्यायी २.३.१९ ) इति सहार्थे तृतीया । अतिसक्तिमतिसंनिकर्षं, अत्यासक्तिं च एत्य प्राप्य भृशमन्वरज्यत्, लोहितो रक्तवांश्चाभवत् । रञ्जेर्दैवादिकात्कर्तरि लङ् । `कुषिरजोः प्राचां श्यन् परस्मैपदं च` (अष्टाध्यायी ३.१.९० ) इति कर्मकर्तरि वा । अत्र वारुणीदिनकरादिविशेषणमहिम्नैव तयोर्जारभावप्रतीतेः समासोक्तिरलंकारः

छन्दः प्रमिताक्षरा [१२: सजसस]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
न	व	कु	ङ्कु	मा	रु	ण	प	यो	ध	र	या
स्व	क	रा	व	स	क्त	रु	चि	रा	म्ब	र	या
अ	ति	स	क्ति	मे	त्य	व	रु	ण	स्य	दि	शा
भृ	श	म	न्व	र	ज्य	द	तु	षा	र	क	रः
स			ज			स			स

नवकुङ्कुमारुणपयोधरया
स्वकरावसक्तरुचिराम्बरया ।
अतिसक्तिमेत्य वरुणस्य दिशा
भृशमन्वरज्यदतुषारकरः ॥

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect

नवकुङ्कुमारुणपयोधरयास्वकरावसक्तरुचिराम्बरया ।अतिसक्तिमेत्य वरुणस्य दिशाभृशमन्वरज्यदतुषारकरः ॥

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect

नवकुङ्कुमारुणपयोधरया
स्वकरावसक्तरुचिराम्बरया ।
अतिसक्तिमेत्य वरुणस्य दिशा
भृशमन्वरज्यदतुषारकरः ॥