शृङ्गाणि द्रुतकनकोज्वलानि गन्धाः
कौसुम्भं पृथुकुचकुम्भसङ्गिवासः ।
मार्द्वीकं प्रयतमसन्निधानंमास-
न्नारीणामिति जलकेलिसाधनानि ॥

मल्लिनाथः शृङ्गाणीति ॥ द्रुतेन तप्तनिषिक्तेन कनकेनोज्ज्वलानि । लिप्तानीत्यर्थः । शृङ्गाणि क्रीडाम्बुयन्त्राणि । `शृङ्गं प्रभुत्वे शिखरे चिह्ने क्रीडाम्बुयन्त्रके` इति विश्वः । गन्धाश्चन्दनकुङ्कुमादिगन्धद्रव्याणि । अत एव पुंसि बहुत्वं च । `गन्धस्तु सौरभे योगे गन्धके गर्वलेशयोः । स एव द्रव्यवचनो बहुत्वे पुंसि च स्मृतः ॥` इत्यभिधानात् । पृथु विशालं कुचकुम्भसङ्गि कुचावरणं कुसुम्भेन रक्तं कौसुम्भम् । `तेन रक्तं रागात्` (अष्टाध्यायी ४.२.१ ) इत्यण् प्रत्ययः । वासो वस्त्रं मृद्वीकाया विकारो मार्द्वीकं द्राक्षामद्यम् । `मृद्वीका गोस्तनी द्राक्षा` इत्यमरः । किंच प्रियतमसंनिधानम् । सर्वसाफल्यकारणमिति भावः । इत्येतानि नारीणां जलकेलिसाधनानि जलक्रीडोपाया आसन् । उद्दीपकसंपत्तिरुक्ता । अत्र शृङ्गादीनां केलिसाधनत्वस्वरूपतुल्यधर्मयोगात्प्रकृतत्वाच्च केवलप्रकृतगोचरा तुल्ययोगिता

छन्दः प्रहर्षिणी [१३: मनजरग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
शृ	ङ्गा	णि	द्रु	त	क	न	को	ज्व	ला	नि	ग	न्धाः
कौ	सु	म्भं	पृ	थु	कु	च	कु	म्भ	स	ङ्गि	वा	सः
मा	र्द्वी	कं	प्र	य	त	म	स	न्नि	धा	नं	मा	स
न्ना	री	णा	मि	ति	ज	ल	के	लि	सा	ध	ना	नि
म			न			ज			र			ग

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

किरातार्जुनीयम् भारविः

About

Resources

Connect