गाम्भीर्यं दधदपिरन्तुमङ्गनाभिः
संक्षोभं जधनविघट्टनेन नीतः ।
अम्भोधिविकसितवारिजाननोऽसौ
मर्यादां सपदि विलङ्घयांबभूव ॥

मल्लिनाथः गाम्भीर्यमिति ॥ गाम्भीर्यमगाधत्वं, अविकारिचित्तत्वं च दधदपि गम्भीरः सन्नपि रन्तुं विहर्तुं संगन्तुं चाङ्गनाभिर्जघनस्य विघट्टनेन संघर्षेण संक्षोभं चलनं, चित्तविकारं च नीतः, अत एव विकसितं वारिजमाननमिव वारिजमिव चाननं यस्य सः अम्भांसि धीयन्तेऽस्मिन्निति अम्भोधिर्जलाशयः, असौ कश्चित्पुमांश्च तत्तुल्यो गम्यते । `कर्मण्यधिकरणे च` (अष्टाध्यायी ३.३.९३ ) इति किप्रत्ययः । सपदि मर्यादां सीमानं औचितीं च विलङ्घयांबभूव लङ्घितवान् । धीरोऽपि स्त्रीसंनिकर्षाद्विक्रियत इति भावः । अत्र गाम्भीर्यादिप्रकृताम्भोधिविशेषणसाम्यादप्रकृतविशेष्यपुरुषप्रतीतेः समासोक्तिरलंकारः । सा च प्रतीयमानाभेदाध्यवसायमूलातिशयोन्यनुप्राणितेति संकरः

छन्दः प्रहर्षिणी [१३: मनजरग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
गा	म्भी	र्यं	द	ध	द	पि	र	न्तु	म	ङ्ग	ना	भिः
सं	क्षो	भं	ज	ध	न	वि	घ	ट्ट	ने	न	नी	तः
अ	म्भो	धि	वि	क	सि	त	वा	रि	जा	न	नो	ऽसौ
म	र्या	दां	स	प	दि	वि	ल	ङ्घ	यां	ब	भू	व
म			न			ज			र			ग

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

किरातार्जुनीयम् भारविः

About

Resources

Connect