तव कितव किमाहितैर्वृथा नः
क्षितिरुहपल्लवपुष्पकर्णपूरैः ।
ननु जनविदितैर्भवद्व्यलीकै-
श्चिरपरिपूरितमेव कर्णयुग्मम् ॥

मल्लिनाथः तवेति ॥ हे कितव धूर्त, वृथा व्यर्थमेवाहितैः । तत्कार्यस्यान्यथासिद्धत्वादिति भावः । तव संबन्धिभिः क्षितिरुहाणां पल्लवाः पुष्पाणि च तान्येव कर्णं पूरयन्तीति कर्णपूराः कर्णावतंसाः । कर्मण्यण् । तैर्नोऽस्माकं किं तत्साध्यम् । न किंचिदस्तीत्यर्थः । गम्यमानसाधनक्रियापेक्षया कर्णपूराणां करणत्वात्तृतीया । उक्तं च न्यासोद्द्योते-`न केवलं श्रूयमाणैव क्रिया निमित्तं कारकभावस्य, अपि तु गम्यमानापि` इति । किंतु नन्वङ्ग जनविदितैर्जनेष्वतिप्रसिद्धैः । जनेषु विदितैरिति सप्तमीसमासः । `क्तस्य च वर्तमाने` (अष्टाध्यायी २.३.६७ ) इति कृद्योगे षष्ठीप्रतिप्रसवत्वेऽपि `क्तेन च पूजायाम्` (अष्टाध्यायी २.२.१२ ) इति षष्ठीसमासनिषेधात् जनानामाधारत्वविवक्षायां तदप्राप्तेः । भवद्व्यलीकैस्तवाप्रियवचनैः कर्णयुग्मं चिरपरिपूरितं नित्यं पूर्णमेव । अतः परिपूरितस्य पूरणायोगादलमेवैभिरित्यर्थः । अत्रोत्तरवाक्यार्थस्य पूर्ववाक्यार्थहेतुत्वेनोपनिबन्धाद्वाक्यार्थहेतुकं काव्यलिङ्गमलंकारः

छन्दः पुष्पिताग्रा []

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
त	व	कि	त	व	कि	मा	हि	तै	र्वृ	था	नः
क्षि	ति	रु	ह	प	ल्ल	व	पु	ष्प	क	र्ण	पू	रैः
न	नु	ज	न	वि	दि	तै	र्भ	व	द्व्य	ली	कै
श्चि	र	प	रि	पू	रि	त	मे	व	क	र्ण	यु	ग्मम्

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect