कान्ताजनेन रहसि प्रसभं गृहीत-
केशे रते स्मरसहासवतोपितेन ।
प्रेम्णा मनस्तु रजनीष्वपि हैमनीषु
के शेरते स्म रसहासवतोपितेन ॥

मल्लिनाथः &#३२; कान्तेति ॥ सहत इति सहः । पचाद्यच् । स्मरस्य सहः । कामोद्दीपक इत्यर्थः । तेनासवेन तोषितः तेन स्मरसहासवतोषितेन अत एव रसहासावस्य स्त इति रसहासवता रागहास्यवता अत एव प्रेम्णा मनस्सु पुंसां चित्तेपूषितेन वसता । वसतेः कर्तरि क्तः । `वसतिक्षुधोरिद` (अष्टाध्यायी ७.२.५२ ) इतीडागमः `गतिबुद्धि-` (१|४|५२) इत्यादिसूत्रे चकाराद्वर्तमानार्थता । कान्तैव जनस्तेन कान्ताजनेन । जातावेकवचनम् । प्रसभं रहसि बलाद्गृहीतकेशे आकृष्टशिरोरुहे रते सुरते हेमन्ते भवा हैमन्यस्तासु हैमनीष्वपि । द्वाघीयसीष्वपीति भावः। `सर्वत्राण् च तलोपश्च` (अष्टाध्यायी ४.३.२२ ) इति हेमन्तशब्दादण्प्रत्ययः तकारलोपश्च `टिड्ढाणञ्-` (अष्टाध्यायी ४.१.१५ ) इत्यादिना ङीप् । रजनीषु के युवानः शेरते स्म स्वपन्ति स्म । न केऽपीत्यर्थः । `लट् स्मे` (अष्टाध्यायी ३.२.११८ ) इति भूते लट् । एतेनातिभूमिं गतः शृङ्गार इति व्यज्यते । वसन्ततिलका वृत्तम्

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
का	न्ता	ज	ने	न	र	ह	सि	प्र	स	भं	गृ	ही	त
के	शे	र	ते	स्म	र	स	हा	स	व	तो	पि	ते	न
प्रे	म्णा	म	न	स्तु	र	ज	नी	ष्व	पि	है	म	नी	षु
के	शे	र	ते	स्म	र	स	हा	स	व	तो	पि	ते	न
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect