जातप्रीतिर्या मधुरेणानुवनान्तं
कामे कान्ते सारसिकाकुरुतेन ।
तत्सम्पर्क प्राप्य पुरा मोहनलीलां
कामेकान्ते सा रसिका का कुरुते न ॥

मल्लिनाथः जातेति ॥ या स्त्री अनुवनान्तम् । विभक्त्यर्थेऽव्ययीभावः । मधुरेण श्राव्येण सारसिकाकाकुरुतेन सारस्य एव सारसिकाः सारसाङ्गनाः । कात्पूर्वस्येत्वम् । तासां काकुरुतेन विकृतशब्देन । `काकुः स्त्रियां विकारो यः शोकभीत्यादिभिर्ध्वनेः` इत्यमरः । काकुश्च तद्रुतं च तेन । कामे कामकल्पे । `सिंहो देवदत्त` इतिवद्गौणप्रयोगः । कान्ते प्रिये जातप्रीतिर्जातस्नेहाभूत् । रसिका रसवती । रागवतीत्यर्थः । `अत इनिठनौ` (अष्टाध्यायी ५.२.११५ ) इतीठन्प्रत्ययः । सा का स्त्री एकान्ते रहसि तस्य कान्तस्य संपर्कं प्राप्य पुरा पुरुषप्रेरणात्पूर्वमेव का मोहनलीलां सुरतक्रीडां न कुरुते । सर्वापि स्त्री सर्वानपि सुरतविशेषान् कामतन्त्रप्रसिद्धान् विस्रब्धं चकारेत्यर्थः । तेन शृङ्गारस्य पराकाष्ठा प्राप्तेत्युक्तम् । मत्तमयूरं वृत्तम्

छन्दः मत्तमयूरम् [१३: मतयसग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
जा	त	प्री	ति	र्या	म	धु	रे	णा	नु	व	ना	न्तं
का	मे	का	न्ते	सा	र	सि	का	कु	रु	ते	न
त	त्स	म्प	र्क	प्रा	प्य	पु	रा	मो	ह	न	ली	लां
का	मे	का	न्ते	सा	र	सि	का	का	कु	रु	ते	न
म			त			य			स			ग

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect