समय एव करोति बलाबलं
प्रणिगतवन्त इतीव शरीरिणाम् ।
शरदि हंसरवाः परुषीकृत-
स्वरमयूरमयू रमणीयताम् ॥

मल्लिनाथः समय इति ॥ समयः काल एव शरीरिणां बलाबलं बलाबले । `विप्रतिषिद्धं चानधिकरणवाचि` (अष्टाध्यायी २.४.१३ ) इति विकल्पाद्धन्द्वैकवद्भावः । करोतीति प्रणिगदन्तः प्रतिपादयन्त इवेत्युत्प्रेक्षा । `नेर्गदनद-` (अष्टाध्यायी ८.४.१७ ) इत्यादिना णत्वम् । शरदि हंसरवाः परुषीकृतस्वरा निष्ठुरीकृतनादा मयूरा यस्मिन्कर्मणि तत्परुषीकृतस्वरमयूरं यथा तथा रमणीयतामयुः प्राप्ताः । यातेर्लङि `लङः शाकटायनस्यैव` (अष्टाध्यायी ३.४.१११ ) इति झेर्जुसादेशः, `उस्यपदान्तात्` (अष्टाध्यायी ६.१.९६ ) इति पररूपं संहितायां `ढूलोपे पूर्वस्य दीर्घोऽणः`। (अष्टाध्यायी ६.३.१११ ) शरत्प्रावृषोर्हसमयूरकूजिते माधुर्यामाधुर्यविपर्ययदर्शनात् काल एव प्राणिनां बलाबलनिदानं व्यक्तमभूदित्यर्थः

छन्दः द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
स	म	य	ए	व	क	रो	ति	ब	ला	ब	लं
प्र	णि	ग	त	व	न्त	इ	ती	व	श	री	रि	णाम्
श	र	दि	हं	स	र	वाः	प	रु	षी	कृ	त
स्व	र	म	यू	र	म	यू	र	म	णी	य	ताम्
न			भ			भ			र

समय एव करोति बलाबलं
प्रणिगतवन्त इतीव शरीरिणाम् ।
शरदि हंसरवाः परुषीकृत-
स्वरमयूरमयू रमणीयताम् ॥

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect

समय एव करोति बलाबलंप्रणिगतवन्त इतीव शरीरिणाम् ।शरदि हंसरवाः परुषीकृत-स्वरमयूरमयू रमणीयताम् ॥

Other texts to read

श्रीमद्भगवद्गीता

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect

समय एव करोति बलाबलं
प्रणिगतवन्त इतीव शरीरिणाम् ।
शरदि हंसरवाः परुषीकृत-
स्वरमयूरमयू रमणीयताम् ॥