उत्तीर्णभारलघुनाप्यलघूलपौघ-
सौहित्यनिःसहतरेण तरोरधस्तात् ।
रोमन्थमन्थरचलद्गुरुसास्नमासां-
चक्रे नीमीलदलसेक्षणमौक्षकेण ॥

मल्लिनाथः &#३२; उत्तीर्णेति ॥ उत्तीर्णभारमवरोपितावपनम् अत एव लघु तेन तथोक्तेन तथाप्यलघुना उलपानां बल्वजतृणानामोघेन यत्सौहित्यं पूर्तिः । `पर्याप्तमुपसंपन्नं पूर्तिः सौहित्यमुच्यते` इति हलायुधः । तेन निःसहतरेणात्यन्तमसहतरेण बाह्यभारावतारेऽप्यन्तर१तिभोजनाद्गुरूभवतेत्यर्थः । सहेर्निःपूर्वात्पचाद्यजन्तात्तरप् प्रत्ययः । `उलपा बल्वजाः प्रोक्ताः` इति विश्वः । औक्षकेण उक्ष्णां समूहेन । `गोत्रोक्ष(अष्टाध्यायी ४.२.३९ ) इत्यादिना वुञ् प्रत्ययः । तरोरधस्तात्तरुतले रोमन्थः पशूनां चर्वितचर्वणं तेन मन्थरं मन्दं चलन्त्यो गुर्व्यः सास्ना गलकम्बलानि यस्मिन्कर्मणि तद्यथा तथा । `सास्ना तु गलकम्बलः` इत्यमरः । किंच निमीलन्ति सुखान् मुकुलीभवन्ति अलसानि चेक्षणानि यस्मिन्कर्मणि तद्यथा तथा आसांचके आसितम् । `आस उपवेशने` भावे लिट् । `दयायासश्च` (३।१॥३७) इत्याम्प्रत्ययः । `कृञ्चानुप्रयुज्यते लिटि` (अष्टाध्यायी ३.१.४० ) इति कृजोऽनुप्रयोगः । इतःप्रभृत्याचतुष्टयात्स्वभावोक्तिः

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
उ	त्ती	र्ण	भा	र	ल	घु	ना	प्य	ल	घू	ल	पौ	घ
सौ	हि	त्य	निः	स	ह	त	रे	ण	त	रो	र	ध	स्तात्
रो	म	न्थ	म	न्थ	र	च	ल	द्गु	रु	सा	स्न	मा	सां
च	क्रे	नी	मी	ल	द	ल	से	क्ष	ण	मौ	क्ष	के	ण
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect