उष्णोष्णशीकरसृजः प्रबलोष्मणोऽन्त-
रुत्फुल्लनीलनलिनोदरतुल्यभासः ।
एकान्वशालशिरसो हरिचन्दनेषु
नागान्बबन्धुरपारान्मनुजा निरासुः ॥

मल्लिनाथः उष्णोष्णेति ॥ मनुजा नरा उष्णोष्णा उष्णप्रकाराः । `प्रकारे गुणवचनस्य` (अष्टाध्यायी ८.१.१२ ) इति द्विवचनम् । कर्मधारयवद्भावात्सुपो लुक् । तान् शीकरान् सृजन्ति मुञ्चन्तीति तथोक्तान् । क्विप् । अन्तः प्रबलोष्मणः प्रवृद्धतापान् । उत्फुल्लं विकचम् । `उत्फुल्लसंफुल्लयोरुपसंख्यानम्` (वा०) इत्युपसर्गेऽपि फुल्लेनिष्ठानत्वम् । तस्य नीलनलिनस्य नीलोत्पलस्योदरेण तुल्यभासः समानकान्तीन् । कृष्णवर्णानित्यर्थः । विशालशिरसो विपुलमस्तकानेकान् कतिचिन्नागान् । गजानित्यर्थः । हरिचन्दनेषु चन्दनविशेषेषु । `तैलपर्णिकगोशीर्षे हरिचन्दनमस्त्रियाम्` इत्यमरः । बबन्धुः । अपरान्नागानहीनित्यर्थः । `दुष्टाब्भ्राहिगजा नागाः` इत्युभयत्रापि वैजयन्ती । निरासुनिष्कासयामासुः । अस्यतेर्लिट् । अत्रोभयेषामपि नागानां प्रकृतत्वात्केवलप्रकृतश्लेषः

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
उ	ष्णो	ष्ण	शी	क	र	सृ	जः	प्र	ब	लो	ष्म	णो	ऽन्त
रु	त्फु	ल्ल	नी	ल	न	लि	नो	द	र	तु	ल्य	भा	सः
ए	का	न्व	शा	ल	शि	र	सो	ह	रि	च	न्द	ने	षु
ना	गा	न्ब	ब	न्धु	र	पा	रा	न्म	नु	जा	नि	रा	सुः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

महाभारतम् वेदव्यासः

About

Resources

Connect