भिन्नेषुरत्नकिरणैः किरणेष्विहेन्दो-
रुच्चावचैरुपगतेषु सहस्रसंख्यां ।
दोषापि नूनमहिमांशुरसौ किलेति
व्याकोशकोकनदतां दधते नलिन्यः ॥

मल्लिनाथः भिन्नेष्विति ॥ इहाद्राविन्दोः किरणेषु उदञ्चश्चावाञ्चश्च तैरुच्चावचैः । अनेकविधैरित्यर्थः । `उच्चावचं नैकभेदम्` इत्यमरः । मयूरव्यंसकादिषूच्चोच्चनीचाच्पराञ्चोञ्चावर्चकिंचनाकुतोभयानीति तत्पुरुषे निपातनात्साधुः । रत्नकिरणैर्भिन्नेषु मिश्रेषु अत एव सहस्रसंख्यामुपगतेषु सत्सु । नलिन्यः पद्मिन्यः । `नलं पद्मे नलं तृणम्` इति शाश्वतः । असौ प्रकाशमानोऽहिमांशुः । किलेति । सहस्रकिरणत्वात् सूर्य एवेति संभावनाबुद्ध्येत्यर्थः । `वार्तासंभाव्ययोः किल` इत्यमरः । दोषापि रात्रावपि । सप्तम्यर्थेऽव्ययम् । `दिवाह्वीत्यथ दोषा च नक्तं च रजनौ` इत्यमरः । व्याकोशकोकनदतां विकचपद्मतां दधते स्वीकुर्वन्ति । नूनमित्युत्प्रेक्षायाम् । `अथ रक्तसरोरुहम् । रक्तोत्पलं कोकनदम्` इति, `व्याकोशविकचस्फुटाः` इति चामरः । इह देवभूमित्वान्नित्यपद्मा नलिन्य इति भावः । इह नलिनीनां दोषातनविकासासंबन्धेऽपि तत्संबन्धरूपयातिशयोक्त्या तस्येन्दावर्कभ्रान्तिनिमित्तोत्प्रेक्षया भ्रान्तिमदलंकारो व्यज्यते

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
भि	न्ने	षु	र	त्न	कि	र	णैः	कि	र	णे	ष्वि	हे	न्दो
रु	च्चा	व	चै	रु	प	ग	ते	षु	स	ह	स्र	सं	ख्यां
दो	षा	पि	नू	न	म	हि	मां	शु	र	सौ	कि	ले	ति
व्या	को	श	को	क	न	द	तां	द	ध	ते	न	लि	न्यः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect