उपमानमलाभि लोलपक्ष-
क्षणविक्षिप्तमहाम्बुवाहमत्स्यैः ।
गगनार्णवमन्तरासुमेरोः
कुलजानां गरुडैरिलाधराणाम् ॥

मल्लिनाथः उपमानमिति ॥ गगनमर्णव इव गगनार्णवस्तमन्तरा । तस्य मध्ये इत्यर्थः । `अन्तरान्तरेणयुक्ते` (अष्टाध्यायी २.३.४ ) इति द्वितीया । अत्रार्णवस्यैकत्वेऽपि तदेकदेशापेक्षया भेदवत्त्वेन मध्यमप्रतियोगित्वसंभवान्न द्वितीयानुपपत्तिः । लोलैः पक्षैः क्षणाद्विक्षिप्ता महाम्बुवाहा मत्स्या इव यैस्तैर्गरुडैर्गरुत्मभिः सुमेरोः कुलजानां हेमाद्विवंश्यानाम् । अन्येषामहिरण्मयतया गरुडसाम्यासंभवादित्यर्थः । इलाधराणां भूधराणाम् । अर्णवान्तश्चराणामित्यर्थः । `गौरिला कुम्भिनी क्षमा` इति कोषः । उपमानं सादृश्यमलाभि अलम्भि । लभेः कर्मणि लुङि `विभाषा चिण्णमुलोः` (अष्टाध्यायी ७.१.६९ ) इति विकल्पान्नुमभावः । अत्रेलाधराणामुपमानमिति व्यस्तोपमाया अन्याभ्यां समासगताभ्यामङ्गाङ्गिभावेन संकरः
छन्दः औपच्छन्दसिक
छन्दोविश्लेषणम्
१ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२
उ प मा न म ला भि लो ल प क्ष
क्ष ण वि क्षि प्त म हा म्बु वा ह म त्स्यैः
ग ग ना र्ण व म न्त रा सु मे रोः
कु ल जा नां ग रु डै रि ला ध रा णाम्

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

A Mahākāvya centered on the ascetic trial and combat between Arjuna and Śiva in the guise of a Kirāta
कुमारसंभवम् कालिदासः

A Mahākāvya depicting the penance of Pārvatī, her union with Śiva, and the subsequent birth of the warrior-god Kārttikeya
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.

Resources
Connect