मुखमुल्लसितत्रिरेखमुच्चै-
र्भिदुरभ्रूयुगभीषणं दधानः ।
समिताविति विक्रमानमृष्य-
न्गतभीराह्वतचेदिराण्मुरारिम् ॥

मल्लिनाथः मुखमिति ॥ इतीत्थं समितावाजौ । `समित्याजिसमिद्युधः` इत्यमरः । विक्रमान्मुरारेः पराक्रमान् अमृष्यन्नसहमानः अत एव तिस्रो रेखास्त्रिरेखाः । `दिक्संख्ये संज्ञायाम्` (२।१५०) इति समासः । ता उल्लसिताः क्रोधादुद्भूता यस्मिंस्तदुल्लसितत्रिलेखम् । क्वचित् `त्रिलोकम्` इत्यपि पाठः । तथा भिदुरेण ग्रन्थिलेन भूयुगेन भीषणं भयंकरं उच्चैरुन्नतं मुखं दधानः चेदिषु राजते &#३२; चेदिराट् । संपदादिभ्यः क्विप् । यद्वा चेदीनां राट् चेदिराट् । `अन्येभ्योऽपि दृश्यते` (अष्टाध्यायी ३.२.१७८ ) इति क्विप् । `राजा राट् पार्थिवः क्ष्माभृत्` इत्यमरः । गतभीर्निर्भीकः सन् मुरारि हरिं आह्वत । अयमहं क्वासि मामभ्युपैहि इति स्पर्धया अमर्षादाकारयामासेत्यर्थः । विनाशकाले विपरीतबुद्धेर्दुर्वारत्वादिति भावः । `स्पर्धायामाङः` (१॥३॥३१) इति ह्वयतेर्लुङि `आत्मनेपदेप्वन्यतरस्याम्` (अष्टाध्यायी ३.१.५४ ) इति च्लेरङादेशः । अत्रामर्षस्य विशेषणगत्या आह्वानहेतुत्वात्काव्यलिङ्गम् । सर्गेऽस्मिन्नौपच्छन्दसिकं वृत्तम् । वैतालीये गुर्वाधिक्यात् । तदुक्तं `वैतालीयं द्विःस्वरा अयुक्पादे युग्वसवोऽन्ते गः`, `गौपच्छन्दसकम्` इति

छन्दः औपच्छन्दसिक

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
मु	ख	मु	ल्ल	सि	त	त्रि	रे	ख	मु	च्चै
र्भि	दु	र	भ्रू	यु	ग	भी	ष	णं	द	धा	नः
स	मि	ता	वि	ति	वि	क्र	मा	न	मृ	ष्य
न्ग	त	भी	रा	ह्व	त	चे	दि	रा	ण्मु	रा	रिम्

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect