षाड्गुण्यमुपयुञ्जीत शक्त्यपेक्षो रसायनं ।
भवन्त्यस्येवमङ्गानि स्थास्नूनि बलवन्ति च ॥

मल्लिनाथः षाङ्गुण्यमिति ॥ शक्तिं प्रभावादित्रयं, बलं चापेक्षत इति शक्त्यपेक्षः सन् । पचाद्यच् । `शक्तिर्बले प्रभावादौ` इति विश्वः । षड्गुणा एव षाड्गुण्यं संधिविग्रहादिषट्कम् । चातुर्वर्ण्यादित्वात् स्वार्थे ष्यञ्प्रत्ययः । तदेव रसायनमौषधविशेषमुपयुञ्जीत सेवेत । `रसायनं विहङ्गेऽपि जराव्याधिभिदौषधे` इति विश्वः । एवं सत्यस्य प्रयोक्तुरङ्गानि स्वाम्यादीनि । `स्वामी जनपदोऽमात्यः कोशो दुर्ग बलं सुहृत् । राज्यं सप्तप्रकृत्यङ्गं नीतिज्ञाः संप्रचक्षते ॥` इति । गात्राणि च पाठा०-१ विमृष्य`. २ `शक्त्यपेक्षं`. स्थास्तूनि स्थिराणि । कालान्तरक्षमाणीत्यर्थः । `ग्लाजिस्थश्च-` (अष्टाध्यायी ३.२.१३९ ) इति ग्स्नुः । बलवन्ति च परपीडाक्षमाणि च भवन्ति । श्लिष्टपरम्परितरूपकम्
छन्दः अनुष्टुप् [८]
छन्दोविश्लेषणम्
षा ड्गु ण्य मु यु ञ्जी
क्त्य पे क्षो सा नं
न्त्य स्ये ङ्गा नि
स्था स्नू नि न्ति
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.