उत्क्रान्तानामामिषायोपरिष्टा-
दध्याकाशं बभ्रुमुः पत्रवाहाः ।
मूर्ताः प्राणाः नूनमद्याप्यवेक्षा-
मासुः कायं त्यजिताः दारुणास्त्रैः ॥

मल्लिनाथः उत्क्रान्तानामिति ॥ पत्राणि वहन्तीति पत्रवाहाः पत्रिणः । आमिषाय आमिषमत्तुम् । `क्रियार्थोपपदस्य च कर्मणि स्थानिनः` (अष्टाध्यायी २.३.१४ ) इति चतुर्थी । उत्क्रान्तानां मृतानामुपरिष्टादध्याकाशमाकाशे । विभक्त्यर्थेऽव्ययीभावः । बभ्रमुः भ्रेमुः । `वा जॄभ्रमुत्रसाम्` (अष्टाध्यायी ६.४.१२४ ) इति विकल्पादेत्वाभ्यासलोपाभावः । अत्रोत्प्रेक्ष्यते-दारुणास्त्रैर्घोरास्त्रैः कायं त्याजिता विसर्जिताः । त्यजेण्र्यन्ताद्विकर्मकात्कर्मणि क्तः । `ण्यन्ते कर्तुश्च कर्मणः` इति वचनात् । मूर्ता मूर्तिमन्तः प्राणा अद्येदानीमपि कायमवेक्षामासुः पूर्वाभिमानात्पुनः कायप्रवेशापेक्षिणो मूर्ताः प्राणा एव नूनमाराभ्द्रमन्तीत्युत्प्रेक्षार्थः । `इजादेश्च गुरुमतोऽनृच्छः` (अष्टाध्यायी ३.१.३६ ) इत्याम्प्रत्ययः `कृञ्चानुप्रयुज्यते लिटि` (अष्टाध्यायी ३.१.४० ) इत्यस्तेरनुप्रयोगः `आम्प्रत्ययवत्-` (अष्टाध्यायी १.३.६३ ) इत्यत्र कृञ एवेति नियमादस्तेर्नात्मनेपदम्

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
उ	त्क्रा	न्ता	ना	मा	मि	षा	यो	प	रि	ष्टा
द	ध्या	का	शं	ब	भ्रु	मुः	प	त्र	वा	हाः
मू	र्ताः	प्रा	णाः	नू	न	म	द्या	प्य	वे	क्षा
मा	सुः	का	यं	त्य	जि	ताः	दा	रु	णा	स्त्रैः

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect