रामेण त्रिःसप्तकृत्वो ह्रदानां
चित्रं चक्रे पञ्चकं क्षत्रियास्त्रैः ।
रक्ताम्भोभिःस्तत्क्षणादेव तस्मि-
न्संख्येऽसंख्याः प्रवहन्द्वीपवत्यः ॥

मल्लिनाथः रामेणेति ॥ रामेण भार्गवेण सामर्थ्यात्रीन्वारान् त्रिः । ` द्वित्रिचतुर्भ्यः सुच्` (अष्टाध्यायी ५.४.१८ ) इति सुच्प्रत्ययः । त्रिरावृत्ताः सप्त त्रिःसप्तकृत्वः। एकविंशतिवारानित्यर्थः । `संख्यायाः क्रियाभ्यावृत्तिगणने कृत्वसुच्` (अष्टाध्यायी ५.४.१७ ) इति कृत्वसुच् प्रत्ययः । क्षत्रियास्त्रै राजन्यरक्तैः चित्रमद्भुतं हृदानां पञ्चपरिमाणमस्य पञ्चकम् । `संख्यायाः संज्ञासङ्घसूत्राध्ययनेषु` (अष्टाध्यायी ५.१.५८ ) इति सङ्घार्थे कन्प्रत्ययः । चक्रे कृतम् । तस्मिन्संख्ये युद्धे । `मृधमास्कन्दनं संख्यम्` इत्यमरः । क्षणादेव रक्तरेवाम्भोभिः असंख्या द्वीपवत्यो नद्यः प्रावहन्प्रासरन् । रामेण बहुकालेन च स्यमन्तपञ्चकाख्यं हृदपञ्चकमेव कथंचित्कृतम् । अत्र तु क्षणमात्रेणासंख्या नद्यः प्रवृत्ता इत्युपमानादुपमेयस्याधिक्योक्तेर्व्यतिरेकालंकारः

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
रा	मे	ण	त्रिः	स	प्त	कृ	त्वो	ह्र	दा	नां
चि	त्रं	च	क्रे	प	ञ्च	कं	क्ष	त्रि	या	स्त्रैः
र	क्ता	म्भो	भिः	स्त	त्क्ष	णा	दे	व	त	स्मि
न्सं	ख्ये	ऽसं	ख्याः	प्र	व	ह	न्द्वी	प	व	त्यः

Other texts to read

रामायणम् वाल्मीकिः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect