सत्यवृत्तमपि मायिनं जग-
द्वृद्धमप्युचितनिद्रमर्भकम् ।
जन्म बिभ्रतमजं नवं बुधा
यं पुराणपुरुषं प्रचक्षते ॥
सत्यवृत्तमपि मायिनं जग-
द्वृद्धमप्युचितनिद्रमर्भकम् ।
जन्म बिभ्रतमजं नवं बुधा
यं पुराणपुरुषं प्रचक्षते ॥
द्वृद्धमप्युचितनिद्रमर्भकम् ।
जन्म बिभ्रतमजं नवं बुधा
यं पुराणपुरुषं प्रचक्षते ॥
मल्लिनाथः
सत्येति ॥ यं हरि सत्यवृत्तमकपटचरितमपि । मायिनं मायाविनं कपटवृत्तमिति विरोधः । माया नाम शक्तिः तद्वन्तमित्यविरोधः । व्रीह्यादित्वादिनिप्रत्ययः । जगद्वृद्धं सर्वलोकपितामहत्वात्स्थविरमपि । `प्रवयाः स्थविरो वृद्धः` इत्यमरः । उचितनिद्रं परिचितयोगनिद्रमर्भकं डिम्भम् । `वटस्य पत्रस्य पुटे शयानं बालं मुकुन्दं मनसा स्मरामि` इत्यागमवचनादिति भावः । `पोतः पाकोऽर्भको डिम्भः` इत्यमरः । न जायत इत्यजो जन्मरहितः । `अन्येष्वपि दृश्यते` (३।२। १०१) इति जनेर्डप्रत्ययः । तमपि जन्म बिभ्रतम् । कामवशात्कृष्णादिजन्मभाजमित्यर्थः । नवं रमणीयत्वादभिनवं तथापि पुराणं प्राचीनमनादिं च पुरुषं प्रचक्षते । बुधा इति वाक्यं सर्वत्र संबध्यते । सर्वेऽपि विरोधा हरेरचिन्त्यमहिमत्वेनाभास्या इति विरोधाभासचतुष्टयसंसृष्टिः
छन्दः
रथोद्धता [११: रनरलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | त्य | वृ | त्त | म | पि | मा | यि | नं | ज | ग |
| द्वृ | द्ध | म | प्यु | चि | त | नि | द्र | म | र्भ | कम् |
| ज | न्म | बि | भ्र | त | म | जं | न | वं | बु | धा |
| यं | पु | रा | ण | पु | रु | षं | प्र | च | क्ष | ते |
| र | न | र | ल | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.