शासनेऽपि गुरुणि व्यवस्थितं
कृत्यवस्तुषु नियुङ्क्ष्व कामतः ।
त्वत्प्रयोजनघनं धनञ्जया-
दन्य एव इति मां च मावगाः ॥

मल्लिनाथः शासन इति ॥ गुरुण्यतिदुष्करेऽपि शासने नियोगे व्यवस्थितम् । त्वदाज्ञाकरमित्यर्थः । मां कृत्यवस्तुषु कर्तव्यार्थेषु कामतो यथेच्छं नियुङ्क्ष्व प्रेषय । अनुचितमेतन्नियन्तरीति संकोचं वारयन्नाह-त्वदिति । त्वत्प्रयोजनमेव धनं यस्य तम् ।त्वदर्थैकनिष्ठमित्यर्थः । मां धनानि जयतीति धनंजयोऽर्जुनः । `संज्ञायां भृृतृृवृजिधारिसहितपिदमः` (अष्टाध्यायी ३.२.४६ ) इति खश्प्रत्यये मुमागमः । तस्मादेषोऽन्यः कृष्ण&#३२; इति मां मावगाः मावेहि च । नियोगसमुच्चयार्थश्चकारः । अवपूर्वादिणो `माङि लुइ`, (अष्टाध्यायी ३.३.१७५ ) `इणो गा लुङि` (अष्टाध्यायी २.४.४५ ) इति गादेशः `न माङ्योगे` (अष्टाध्यायी ६.४.७४ ) इत्यदप्रतिषेधः । उभयोस्तत्कार्यनिबन्धनान्नारायणात्मत्वाच्च नावयोर्मेदप्रतिपत्तिः कार्येत्यर्थः । तथा च तद्वदेव कर्मसु नियोगेऽप्यसंकोच उचित इति भावः । अत एवानयोर्वाक्यार्थयोर्हेतुहेतुमद्भावाद्वाक्यार्थहेतुकं काव्यलिङ्गमलंकारः। स च कृष्णयोर्भेदाभेदरूपातिशयोक्तिमूल इत्यनयोरङ्गाङ्गिभावेन संकरः

छन्दः रथोद्धता [११: रनरलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
शा	स	ने	ऽपि	गु	रु	णि	व्य	व	स्थि	तं
कृ	त्य	व	स्तु	षु	नि	यु	ङ्क्ष्व	का	म	तः
त्व	त्प्र	यो	ज	न	घ	नं	ध	न	ञ्ज	या
द	न्य	ए	व	इ	ति	मां	च	मा	व	गाः
र			न			र			ल	ग

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect