तनुभिस्त्रिनेत्रनयनानवेक्षित-
स्मरविग्रहद्युतिभिरद्युतन्नराः ।
प्रमदाश्च यत्र खलु राजयक्ष्मणः
परतो निशाकरमनोरमैर्मुखैः ॥

मल्लिनाथः तनुभिरिति ॥ यत्र पुरे नराः पुरुषाः त्रिनेत्रख्यम्बकः । `पूर्वपदात्संज्ञायामगः` (अष्टाध्यायी ८.४.३ ) इति णत्वं तु रघुनाथादिवण्णत्वरहितस्य संज्ञात्वे न प्रवर्तते । तस्य नयनेनानवेक्षितस्य स्मरविग्रहस्य द्युतिरिव द्युतिर्यासां ताभिस्तनुभिमूर्तिभिः । `स्त्रियां मूर्तिस्तनुस्तनूः` इत्यमरः। अद्युतन् द्योतन्तेऽस्म । `द्युत दीप्तौ` `द्युभ्द्यो लुङि` (अष्टाध्यायी १.३.९१ ) इति विकल्पात्परस्मैपदं । `पुषादि` (३।११५५) सूत्रेण च्लेरङादेशः । प्रमदाः स्त्रियश्च राज्ञश्चन्द्रस्य यक्ष्मा राजयक्ष्मा क्षयरोगः । `राजानं यक्ष्मा आरत्` इति श्रवणात् । `राजयक्ष्मा क्षयः शोथः` इत्यमरः । तस्मात्परतः । पूर्वमित्यर्थः । निशाकरवन्मनोरमैः । अक्षीणेन्दुसुन्दरैरित्यर्थः । मुखैरद्युतन् । तत्पुरं प्रविष्ट इति पूर्वेणान्वयः । उपमयोः संसृष्टिः

छन्दः मञ्जुभाषिणी [१३: सजसजग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
त	नु	भि	स्त्रि	ने	त्र	न	य	ना	न	वे	क्षि	त
स्म	र	वि	ग्र	ह	द्यु	ति	भि	र	द्यु	त	न्न	राः
प्र	म	दा	श्च	य	त्र	ख	लु	रा	ज	य	क्ष्म	णः
प	र	तो	नि	शा	क	र	म	नो	र	मै	र्मु	खैः
स			ज			स			ज			ग

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

About

Resources

Connect