गण्डोज्वलामुज्ज्वनाभिचक्रया
विराजमानां नवयोदरश्रिया ।
कश्चित्सुखं प्राप्तुमनाः सुसारथी
रथीं युयोजाधिधुरां वधूमिव ॥

मल्लिनाथः गण्डेति ॥ सुखमक्लिष्टं यथा तथा प्राप्तुं गन्तुं मनो यस्य स प्राप्तुमनाः, अन्यत्र सुखमानन्दं लब्धुकामः । `तुं काममनसोरपि` इति मकारलोपः । शोभनः सारथिर्यस्य स सुसारथिः, अन्यत्र सुसहायवान् । कश्चित्कोऽपि रथी, कामी च । गण्डैश्चिह्नैरुज्ज्वलाम्, अन्यत्र कपोलोज्ज्वलाम् । `गण्डः कपोले चिह्ने च` इति विश्वः । उज्ज्वलो नाभिर्बिलमध्यं ययोस्ते चक्रे रथाङ्गे यस्यास्तयोज्ज्वलनाभिचक्रया, अन्यत्रोज्ज्वलं नाभिचक्रं नाभिमण्डलं यस्यास्तया । `नाभिः प्राण्यङ्गके क्षेत्रे चक्राङ्गचक्रवर्तिनोः` इति विश्वः । नवया प्रत्यग्रया उदुन्नता अराश्चक्रशलाकाः । `अरः शीघ्रे च चक्राङ्गे` इति विश्वः । तेषां श्रिया, अन्यत्र उदरस्य मध्यस्य श्रिया शोभया विराजमानां विगता धूरग्रं यस्याः सा विधुरा । `धूः स्त्री क्लीबे यानमुखम्` इत्यमरः । `ऋक्पू:-` (अष्टाध्यायी ५.४.७४ ) इत्यादिना समासान्तः । सा न भवतीत्यविधुरा ताम् । सधुरामित्यर्थः । अन्यत्राविधुरामविकलां रथीं शकटीम् । `बह्वादिभ्यश्च` (अष्टाध्यायी ४.१.४५ ) इति विकल्पेन ङीष् । वधूमिव युयोज योजयामास । अत्र शब्दमात्रसाधर्म्यात्सभङ्गाभङ्गपदमिश्रणादुभयगोचरत्वाच्च प्रकृताप्रकृतगोचरागोचरः शब्दार्थश्लेषः

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
ग	ण्डो	ज्व	ला	मु	ज्ज्व	ना	भि	च	क्र	या
वि	रा	ज	मा	नां	न	व	यो	द	र	श्रि	या
क	श्चि	त्सु	खं	प्रा	प्तु	म	नाः	सु	सा	र	थी
र	थीं	यु	यो	जा	धि	धु	रां	व	धू	मि	व
ज			त			ज			र

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect