प्रहरकमपनीय स्वं निदिद्रासतोच्चैः
प्रतिपदमुपहूतः केनचिज्जागृहीति ।
मुहुरविशदवर्णां निद्रया शून्यशून्यां
दददपि गिरमन्तर्बुद्ध्यते नो मनुष्यः ॥

मल्लिनाथः प्रहरकमिति ॥ स्वं स्वकीयम् । स्वपाल्यमित्यर्थः । प्रहर एव प्रहरको यामः । `द्वौ यामप्रहरौ समौ` इत्यमरः । तमपनीय नीत्वा निदिद्रासता निद्रातुमिच्छता । निद्रातेः सन्नन्ताल्लटः शत्रादेशः । केनचिदतीतप्रहरपालेनेत्यर्थः । जागृहि प्रबुध्य स्वेति प्रतिपदं पदे पदे उच्चैरुपहूतो मनुष्योऽनन्तरयामिको मुहुर्निद्रया अविशदवर्णामस्पष्टाक्षरामत एव शून्यशून्यां शून्यप्रकाराम् । अनर्थप्रायामित्यर्थः । `प्रकारे गुणवचनस्य` (अष्टाध्यायी ८.१.१२ ) इति द्विर्भावः `कर्मधारयवदुत्तरेषु` (अष्टाध्यायी ८.१.११ ) इति कर्मधारयवद्भावादवयवसुपो लुक् गिरमयमहं जागर्मीति प्रतिवाचं दददपि प्रयच्छन्नपि । `नाभ्यस्ताच्छतुः` (७।११७८) इति नुमागमप्रतिषेधः । अन्त: अन्तःकरणे नो बुध्यते न जागर्ति । बुध्यतेर्दैवादिकात्कर्तरि लट् । अत्राप्रबोधप्रतिवचनदानयोर्विरोधे अपिशब्दः । निद्राह्वानाभ्यां तत्समाधानाद्विरोधाभासोऽलंकारः

छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
प्र	ह	र	क	म	प	नी	य	स्वं	नि	दि	द्रा	स	तो	च्चैः
प्र	ति	प	द	मु	प	हू	तः	के	न	चि	ज्जा	गृ	ही	ति
मु	हु	र	वि	श	द	व	र्णां	नि	द्र	या	शू	न्य	शू	न्यां
द	द	द	पि	गि	र	म	न्त	र्बु	द्ध्य	ते	नो	म	नु	ष्यः
न			न			म			य			य

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

श्रीमद्भगवद्गीता

About

Resources

Connect