परिशिथिलितकर्णग्रीवमामीलिताक्षः
क्षणमयमनुभूय स्वप्नमूर्ध्वज्ञुरेव ।
रिरसयिषति भूयः शष्पमग्रे विकीर्णं
पटुतरचपलौष्ठः प्रस्फुरत्प्रोथमश्वः ॥

मल्लिनाथः परीति ॥ अयमश्वः परिशिथिलितं त्रस्तमुक्तं कर्णग्रीवं कर्णौ च ग्रीवा च यस्मिन्कर्मणि तद्यथा तथा आमीलिताक्षः ऊर्ध्वे जानुनी यस्य स ऊर्ध्वज्ञुः । ऊर्ध्वजानुस्तिष्ठन्नित्यर्थः । `ऊर्ध्वज्ञुरूर्ध्वजानुः स्यात्` इत्यमरः । `ऊर्ध्वाद्विभाषा` (अष्टाध्यायी ५.४.१३० ) इति जानुशब्दस्य ज्ञुरादेशः । क्षणं स्वप्नं निद्रामनुभूय । उत्तमाश्वलक्षणमेतत् । भूयः पुनरपि पटुतरौ ग्रासग्रहणसमर्थौ चपलौ चञ्चलौ चोष्ठौ यस्य स सन् प्रस्फुरत्प्रोथं प्रस्फुरमाणघोणं यथा तथा । `घोणा तु प्रोथमस्त्रियाम्` इत्यमरः । अग्रे विकीर्णं क्षिप्तं शष्पं घासम् । `शष्पं बालतृणं घासः` इत्यमरः । रिरसयिषति रसयितुमास्वादयितुमिच्छति । रसयतेः सन्नन्ताल्लट् । स्वभावोक्तिरलंकारः । `स्वभावोक्तिरसौ चारु यथावद्वस्तुवर्णनम्` इति

छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
प	रि	शि	थि	लि	त	क	र्ण	ग्री	व	मा	मी	लि	ता	क्षः
क्ष	ण	म	य	म	नु	भू	य	स्व	प्न	मू	र्ध्व	ज्ञु	रे	व
रि	र	स	यि	ष	ति	भू	यः	श	ष्प	म	ग्रे	वि	की	र्णं
प	टु	त	र	च	प	लौ	ष्ठः	प्र	स्फु	र	त्प्रो	थ	म	श्वः
न			न			म			य			य

Other texts to read

महाभारतम् वेदव्यासः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect