वसोर्वीर्योत्पन्नामभजत मुनिर्मत्स्यतनयां
तथा जातो व्यासो शतगुणनिवासः किमपरम् ।
स्वयं वेदान्व्यस्यन्शमितकुरुवंशप्रसविता
स एवाभाच्छ्रीमानहह विषमा कर्मगतयः ॥

अन्वयः AI मुनिः वसोः वीर्य-उत्पन्नाम् मत्स्य-तनयां अभजत, तथा शत-गुण-निवासः व्यासः जातः, किम् अपरम्? स्वयं वेदान् व्यस्यन् शमित-कुरु-वंश-प्रसविता सः श्रीमान् एव अभात्, अहह, कर्म-गतयः विषमाः ।
Summary AI A sage united with the daughter of a fish born from the seed of Vasu, and thus Vyāsa, the abode of a hundred virtues, was born. He who divided the Vedas and sired the Kuru race became glorious; alas, the courses of karma are inscrutable.
सारांश AI मत्स्यकन्या से जन्मे व्यास ने वेदों का विस्तार किया और कुरुवंश को बढ़ाया; ऐश्वर्यवान होने पर भी कर्म की गति अत्यंत विचित्र और कठिन होती है।
पदच्छेदः AI
वसोःवसु (६.१) of Vasu (Uparicara Vasu)
वीर्योत्पन्नाम्वीर्यउत्पन्न (२.१) born from the semen
अभजतअभजत (अभि√भज् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) approached/enjoyed
मुनिःमुनि (१.१) the sage (Parashara)
मत्स्य-तनयाम्मत्स्यतनया (२.१) the fisherman's daughter (Satyavati)
तथातथा thus
जातःजात (√जन्+क्त, १.१) born
व्यासःव्यास (१.१) Vyasa
शत-गुण-निवासःशतगुणनिवास (१.१) abode of hundreds of virtues
किम्किम् what
अपरम्अपर (१.१) else
स्वयम्स्वयम् himself
वेदान्वेद (२.३) the Vedas
व्यस्यन्व्यस्यत् (वि√अस्+शतृ, १.१) arranging/dividing
शमित-कुरु-वंश-प्रसविताशम् (+क्त)कुरुवंश–प्रसविता (१.१) progenitor of the Kuru dynasty who pacified it
सःतद् (१.१) he
एवएव indeed
अभात्अभात् (√भा कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) shone
श्रीमान्श्रीमत् (१.१) glorious
अहहअहह alas
विषमाःविषम (१.३) strange/uneven
कर्म-गतयःकर्मन्गति (१.३) the ways of karma
छन्दः शिखरिणी [१७: यमनसभलग]
छन्दोविश्लेषणम्
१० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७
सो र्वी र्यो त्प न्ना मु नि र्म त्स्य यां
था जा तो व्या सो गु नि वा सः कि रम्
स्व यं वे दा न्व्य स्य न्श मि कु रु वं प्र वि ता
वा भा च्छ्री मा वि मा र्म यः
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.