भूमिक्षये राजविनाश एव
भृत्यस्य वा बुद्धिमतो विनाशे ।
नो युक्तमुक्तं ह्यनयोः समत्वं
नष्टापि भूमिः सुलभा न भृत्याः ॥

अन्वयः AI भूमि-क्षये राज-विनाशः एव वा बुद्धिमतः भृत्यस्य विनाशे (राज-विनाशः एव) हि अनयोः समत्वं उक्तं नो युक्तं नष्टा भूमिः अपि सुलभा भृत्याः न ॥

Summary AI A king is ruined by the loss of territory or the loss of a wise servant. However, it is incorrect to say these two losses are equal; for lost land is easily regained, but loyal servants are not.

सारांश AI भूमि का खोना और बुद्धिमान सेवक का विनाश समान नहीं हैं। भूमि नष्ट होने पर भी पुनः प्राप्त की जा सकती है, किंतु श्रेष्ठ सेवक सुलभ नहीं होते।

पदच्छेदः AI

भूमि-क्षये	भूमि–क्षय (७.१)	in the destruction of land/territory
राज-विनाशः	राजन्–विनाश (१.१)	destruction of the king/kingdom
एव	एव	indeed, only
भृत्यस्य	भृत्य (६.१)	of a servant/minister
वा	वा	or
बुद्धिमतो	बुद्धिमत् (६.१)	of an intelligent one
विनाशे	विनाश (७.१)	in the destruction
नो	न	not
युक्तमुक्तम्	युक्त (१.१)–उक्त (√वच्+क्त, १.१)	rightly said
हि	हि	indeed
अनयोः	इदम् (६.२)	of these two
समत्वम्	समत्व (१.१)	equality
नष्टा	नष्ट (√नश्+क्त, १.१)	lost, destroyed
अपि	अपि	even
भूमिः	भूमि (१.१)	land, territory
सुलभा	सुलभ (१.१)	easily obtainable
न	न	not
भृत्याः	भृत्य (१.३)	servants, ministers

छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
भू	मि	क्ष	ये	रा	ज	वि	ना	श	ए	व
भृ	त्य	स्य	वा	बु	द्धि	म	तो	वि	ना	शे
नो	यु	क्त	मु	क्तं	ह्य	न	योः	स	म	त्वं
न	ष्टा	पि	भू	मिः	सु	ल	भा	न	भृ	त्याः
त			त			ज			ग	ग

Other texts to read

कादम्बरीसंग्रहः कृष्णमाचार्यः

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect