उदीरितोऽर्थः पशुनापि गृहते
हयाश्च नागाश्च वहन्ति चोदिताः ।
अनुक्तमप्यूहति पण्डितो जनः
परेङ्गितज्ञानफ्जला हि बुद्धयः ॥

अन्वयः AI उदीरितः अर्थः पशुना अपि गृह्यते हयाः च नागाः च चोदिताः वहन्ति। पण्डितः जनः अनुक्तम् अपि ऊहति हि बुद्धयः पर-इङ्गित-ज्ञान-फलाः भवन्ति।

Summary AI An expressed meaning is grasped even by an animal; horses and elephants carry burdens when urged. However, a wise person infers even what is unsaid, for intellect has the fruit of understanding another's gestures.

सारांश AI कहा हुआ अर्थ तो पशु भी समझ लेते हैं और संकेत मिलने पर घोड़े व हाथी भार ढोते हैं, किंतु बुद्धिमान वही है जो बिना कहे ही दूसरे के मन की बात जान ले, क्योंकि बुद्धि दूसरों के संकेतों को समझने में ही सफल होती है।

पदच्छेदः AI

उदीरितः	उदीरित (उद्√ईर्+क्त, १.१)	expressed
अर्थः	अर्थ (१.१)	meaning
पशुना	पशु (३.१)	by an animal
अपि	अपि	even
गृह्यते	गृह्यते (√ग्रह् भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	is grasped
हयाः	हय (१.३)	horses
च	च	and
नागाः	नाग (१.३)	elephants
च	च	and
वहन्ति	वहन्ति (√वह् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.)	carry
चोदिताः	चोदित (√चुद्+क्त, १.३)	urged
अनुक्तम्	अनुक्त (२.१)	unsaid
अपि	अपि	even
ऊहति	ऊहति (√ऊह् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	infers
पण्डितः	पण्डित (१.१)	wise
जनः	जन (१.१)	person
पर-इङ्गित-ज्ञान-फलाः	पर–इङ्गित–ज्ञान–फल (१.३)	having the fruit of knowing others' gestures
हि	हि	indeed
बुद्धयः	बुद्धि (१.३)	intellects

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
उ	दी	रि	तो	ऽर्थः	प	शु	ना	पि	गृ	ह	ते
ह	या	श्च	ना	गा	श्च	व	ह	न्ति	चो	दि	ताः
अ	नु	क्त	म	प्यू	ह	ति	प	ण्डि	तो	ज	नः
प	रे	ङ्गि	त	ज्ञा	न	फ्ज	ला	हि	बु	द्ध	यः

Other texts to read

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

कादम्बरीसंग्रहः कृष्णमाचार्यः

About

Resources

Connect