भावा विकारा रत्याद्याः शान्तस्तु प्रकृतिर्मतः ।
विकारः प्रकृतैर्जातः पुनस्तत्रैव लीयते ।
स्वं स्वं निमित्तमासाद्य शान्ताद्भावः प्रवर्तते ॥
भावा विकारा रत्याद्याः शान्तस्तु प्रकृतिर्मतः ।
विकारः प्रकृतैर्जातः पुनस्तत्रैव लीयते ।
स्वं स्वं निमित्तमासाद्य शान्ताद्भावः प्रवर्तते ॥
विकारः प्रकृतैर्जातः पुनस्तत्रैव लीयते ।
स्वं स्वं निमित्तमासाद्य शान्ताद्भावः प्रवर्तते ॥
अन्वयः
AI
रति-आद्याः भावाः विकाराः (सन्ति), शान्तः तु प्रकृतिः मतः । विकारः प्रकृतेः जातः (सन्) पुनः तत्र एव लीयते । भावः स्वम् स्वम् निमित्तम् आसाद्य शान्तात् प्रवर्तते ।
Summary
AI
The emotions (bhāvas) like love (rati) are modifications (vikāra), but the tranquil (śānta) is considered the natural state (prakṛti). A modification, born from the natural state, dissolves back into it. An emotion arises from the tranquil state upon encountering its specific cause.
पदच्छेदः
AI
| भावाः | भाव (१.३) | The emotions |
| विकाराः | विकार (१.३) | are modifications |
| रत्याद्याः | रति–आदि (१.३) | like love, etc. |
| शान्तः | शान्त (१.१) | the tranquil state |
| तु | तु | but |
| प्रकृतिः | प्रकृति (१.१) | the natural state |
| मतः | मत (√मन्+क्त, १.१) | is considered |
| विकारः | विकार (१.१) | A modification |
| प्रकृतेः | प्रकृति (५.१) | from the natural state |
| जातः | जात (√जन्+क्त, १.१) | born |
| पुनः | पुनर् | again |
| तत्र | तत्र | there |
| एव | एव | itself |
| लीयते | लीयते (√ली भावकर्मणोः लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is dissolved |
| स्वम् | स्व (२.१) | its own |
| स्वम् | स्व (२.१) | its own |
| निमित्तम् | निमित्त (२.१) | cause |
| आसाद्य | आसाद्य (आ√सद्+ल्यप्) | having found |
| शान्तात् | शान्त (५.१) | from the tranquil state |
| भावः | भाव (१.१) | an emotion |
| प्रवर्तते | प्रवर्तते (प्र√वृत् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | arises |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.