न काकुवाक्यैरतिवाममङ्गजं
द्विषत्सु याचे पवनं तु दक्षिणम् ।
दिशापि मद्भस्म किरत्वयं तया
प्रियो यया वैरविधिर्वधावधिः ॥

अन्वयः AI द्विषत्सु (अपि) काकु-वाक्यैः अति-वामम् अङ्गजम् न याचे । दक्षिणम् पवनम् तु याचे । अयम् (पवनः) तया दिशा अपि मत्-भस्म किरतु यया प्रियः (अस्ति), (यया सह मम) वैर-विधिः वध-अवधिः (अस्ति) ।

Summary AI I do not beg the cruel Kama with plaintive words, as one would not even an enemy. But I do beg the southern wind. Let this wind scatter my ashes in that very direction where my beloved is, with whom my course of hostility (due to his absence) will only end with my death.

पदच्छेदः AI

न	न	not
काकुवाक्यैः	काकु–वाक्य (३.३)	with plaintive words
अतिवामम्	अति–वाम (२.१)	the very cruel
अङ्गजम्	अङ्गज (२.१)	Kama
द्विषत्सु	द्विषत् (७.३)	towards enemies
याचे	याचे (√याच् कर्तरि लट् (आत्मने.) उ.पु. एक.)	I beg
पवनम्	पवन (२.१)	the wind
तु	तु	but
दक्षिणम्	दक्षिण (२.१)	the southern
दिशा	दिश् (३.१)	in the direction
अपि	अपि	also
मद्भस्म	मत्–भस्म (२.१)	my ashes
किरतु	किरतु (√कॄ कर्तरि लोट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	let it scatter
अयम्	इदम् (१.१)	this (wind)
तया	तद् (३.१)	in that
प्रियः	प्रिय (१.१)	the beloved
यया	यद् (३.१)	in which
वैरविधिः	वैर–विधि (१.१)	the course of hostility
वधावधिः	वध–अवधि (१.१)	which has death as its limit

छन्दः वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
न	का	कु	वा	क्यै	र	ति	वा	म	म	ङ्ग	जं
द्वि	ष	त्सु	या	चे	प	व	नं	तु	द	क्षि	णम्
दि	शा	पि	म	द्भ	स्म	कि	र	त्व	यं	त	या
प्रि	यो	य	या	वै	र	वि	धि	र्व	धा	व	धिः
ज			त			ज			र

Other texts to read

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

रघुवंशम् कालिदासः

About

Resources

Connect