तदानन्दाय त्वत्परिहसितकन्दाय भवती
निजालीनां लीनां स्थितिमिह मुहूर्तं मृगयताम् ।
इतिव्याजात्कृत्वालिषु चलितचित्तां सहचरीं
स्वयं सोयं सायंतनविधिविधित्सुर्बहिरभूत् ॥

अन्वयः AI तत् त्वत् परिहसितकन्दाय आनन्दाय भवती इह मुहूर्तम् निज आलीनाम् लीनाम् स्थितिम् मृगयताम् । इति व्याजात् सहचरीम् अलिषु चलितचित्ताम् कृत्वा, सः अयम् स्वयम् सायंतनविधि विधित्सुः बहिः अभूत् ।

Summary AI 'For the joy of Kama, whose pride is mocked by you, may you seek a hidden position among your friends for a moment.' With this pretext, making his companion's mind distracted towards the bees, he himself went outside, desirous of performing the evening rites.

पदच्छेदः AI

तत्	तत्	Therefore
आनन्दाय	आनन्द (४.१)	for the joy
त्वत्	युष्मद् (५.१)	by you
परिहसितकन्दाय	परिहसित–कन्द (४.१)	of him whose bulbous root is mocked
भवती	भवत् (१.१)	you
निज	निज	your own
आलीनाम्	आलि (६.३)	of friends
लीनाम्	लीन (√ली+क्त, २.१)	a hidden
स्थितिम्	स्थिति (२.१)	position
इह	इह	here
मुहूर्तम्	मुहूर्त (२.१)	for a moment
मृगयताम्	मृगयताम् (√मृगय् कर्तरि लोट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	may seek
इति	इति	thus
व्याजात्	व्याज (५.१)	with the pretext
कृत्वा	कृत्वा (√कृ+क्त्वा)	having made
अलिषु	अलि (७.३)	towards the bees
चलितचित्ताम्	चलित–चित्त (२.१)	with a distracted mind
सहचरीम्	सहचरी (२.१)	the companion
स्वयम्	स्वयम्	himself
सः	तद् (१.१)	he
अयम्	इदम् (१.१)	this one
सायंतनविधि	सायंतन–विधि (२.१)	the evening rites
विधित्सुः	विधित्सु (वि√धा+सन्+उ, १.१)	desirous of performing
बहिः	बहिः	outside
अभूत्	अभूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	went

छन्दः शिखरिणी [१७: यमनसभलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
त	दा	न	न्दा	य	त्व	त्प	रि	ह	सि	त	क	न्दा	य	भ	व	ती
नि	जा	ली	नां	ली	नां	स्थि	ति	मि	ह	मु	हू	र्तं	मृ	ग	य	ताम्
इ	ति	व्या	जा	त्कृ	त्वा	लि	षु	च	लि	त	चि	त्तां	स	ह	च	रीं
स्व	यं	सो	यं	सा	यं	त	न	वि	धि	वि	धि	त्सु	र्ब	हि	र	भूत्
य			म			न			स			भ			ल	ग

Other texts to read

कुमारसंभवम् कालिदासः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect