पतत्येतत्तेजोहुतभुजि कदाचिद्यदि तदा
पतङ्गः स्यादङ्गीकृततमपतङ्गापदुदयः ।
यशोऽमुष्येवोपार्जयितुमसमर्थेन विधिना
कथंचित्क्षीराम्भोनिधिरपि कृतस्तत्प्रतिनिधिः ॥

अन्वयः AI यदि कदाचित् पतङ्गः एतत्तेजःहुतभुजि पतति, तदा अङ्गीकृततमपतङ्गापदुदयः स्यात्। असमर्थेन विधिना अमुष्य यशः एव उपार्जयितुम्, कथंचित् क्षीराम्भोनिधिः अपि तत्प्रतिनिधिः कृतः।

Summary AI If the sun were ever to fall into the fire of this king's splendor, it would suffer the fate of a moth, and darkness would prevail. The creator Brahma, unable to create something equal to this king's fame, somehow made the Ocean of Milk as its substitute.

पदच्छेदः AI

पतति	पतति (√पत् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	falls
एतत्तेजोहुतभुजि	एतद्–तेजस्–हुतभुज् (७.१)	in the fire of his splendor
कदाचित्	कदाचित्	if ever
यदि	यदि	if
तदा	तदा	then
पतङ्गः	पतङ्ग (१.१)	the sun
स्यात्	स्यात् (√अस् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	would be
अङ्गीकृततमपतङ्गापदुदयः	अङ्गीकृत–तमस्–पतङ्ग–आपद्–उदय (१.१)	one for whom the calamity of the moth and the rising of darkness would be accepted
यशः	यशस् (२.१)	fame
अमुष्य	अदस् (६.१)	his
एव	एव	just
उपार्जयितुम्	उपार्जयितुम् (उप√अर्ज्+तुमुन्)	to create
असमर्थेन	असमर्थ (३.१)	by the unable
विधिना	विधि (३.१)	by Brahma
कथंचित्	कथंचित्	somehow
क्षीराम्भोनिधिः	क्षीर–अम्भस्–निधि (१.१)	the ocean of milk
अपि	अपि	also
कृतः	कृत (√कृ+क्त, १.१)	was made
तत्प्रतिनिधिः	तद्–प्रतिनिधि (१.१)	its substitute

छन्दः शिखरिणी [१७: यमनसभलग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५	१६	१७
प	त	त्ये	त	त्ते	जो	हु	त	भु	जि	क	दा	चि	द्य	दि	त	दा
प	त	ङ्गः	स्या	द	ङ्गी	कृ	त	त	म	प	त	ङ्गा	प	दु	द	यः
य	शो	ऽमु	ष्ये	वो	पा	र्ज	यि	तु	म	स	म	र्थे	न	वि	धि	ना
क	थं	चि	त्क्षी	रा	म्भो	नि	धि	र	पि	कृ	त	स्त	त्प्र	ति	नि	धिः
य			म			न			स			भ			ल	ग

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect