महाभारतम् — ३.२१७

मार्कण्डेय उवाच ।

स्कन्दस्य पार्षदान्घोराञ्शृणुष्वाद्भुतदर्शनान् ।
वज्रप्रहारात्स्कन्दस्य जज्ञुस्तत्र कुमारकाः ।
ये हरन्ति शिशूञ्जातान्गर्भस्थांश्चैव दारुणाः ॥

M N Dutt Markandeya said : Now hear about the fearful and curiouslooking followers of Skanda. Struck with the thunder, (Skanda gave birth to) a number of male children.

३.२१७.२

वज्रप्रहारात्कन्याश्च जज्ञिरेऽस्य महाबलाः ।
कुमाराश्च विशाखं तं पितृत्वे समकल्पयन् ॥

३.२१७.३

स भूत्वा भगवान्संख्ये रक्षंश्छागमुखस्तदा ।
वृतः कन्यागणैः सर्वैरात्मनीनैश्च पुत्रकैः ॥

३.२१७.४

मातॄणां प्रेक्षतीनां च भद्रशाखश्च कौशलः ।
ततः कुमारपितरं स्कन्दमाहुर्जना भुवि ॥

३.२१७.५

रुद्रमग्निमुमां स्वाहां प्रदेशेषु महाबलाम् ।
यजन्ति पुत्रकामाश्च पुत्रिणश्च सदा जनाः ॥

३.२१७.६

यास्तास्त्वजनयत्कन्यास्तपो नाम हुताशनः ।
किं करोमीति ताः स्कन्दं संप्राप्ताः समभाषत ॥

मातर ऊचुः ।

३.२१७.७

भवेम सर्वलोकस्य वयं मातर उत्तमाः ।
प्रसादात्तव पूज्याश्च प्रियमेतत्कुरुष्व नः ॥

मार्कण्डेय उवाच ।

३.२१७.८

सोऽब्रवीद्बाढमित्येवं भविष्यध्वं पृथग्विधाः ।
अशिवाश्च शिवाश्चैव पुनः पुनरुदारधीः ॥

३.२१७.९

ततः संकल्प्य पुत्रत्वे स्कंदं मातृगणोऽगमत् ।
काकी च हलिमा चैव रुद्राथ बृहली तथा ।
आर्या पलाला वै मित्रा सप्तैताः शिशुमातरः ॥

M N Dutt Kaki, Halima, Malini, Brinhata, Arya, Palala and Vaimitra, these were the seven mothers of Shishu.

३.२१७.१०

एतासां वीर्यसंपन्नः शिशुर्नामातिदारुणः ।
स्कन्दप्रसादजः पुत्रो लोहिताक्षो भयंकरः ॥

M N Dutt They had a powerful, red-eyed, terrific and very turbulent son, named Shishu, born by the blessings of Skanda.

३.२१७.११

एष वीराष्टकः प्रोक्तः स्कन्दमातृगणोद्भवः ।
छागवक्त्रेण सहितो नवकः परिकीर्त्यते ॥

M N Dutt He was regarded as the eighth hero born of the mothers of Skanda called 'Virashtaka. But he is known also as the Vira-navaka when the being with the face of a goat is included.

३.२१७.१२

षष्ठं छागमयं वक्त्रं स्कन्दस्यैवेति विद्धि तत् ।
षट्शिरोऽभ्यन्तरं राजन्नित्यं मातृगणार्चितम् ॥

M N Dutt Know that the sixth face of Skanda was that of a goat. That face, O king, is situated in the middle of the sixth. It is always adored by the mothers.

३.२१७.१३

षण्णां तु प्रवरं तस्य शीर्षाणामिह शब्द्यते ।
शक्तिं येनासृजद्दिव्यां भद्रशाख इति स्म ह ॥

M N Dutt That head by which Bhadrashakha created the celestial energy and prowess is considered to be the best (of all his heads). O lord of men, these holy and wonderful events all took place on the fifth day of the bright fortninght of the lunar month and on the sixth day a very fearful battle was fought at that place.

३.२१७.१४

इत्येतद्विविधाकारं वृत्तं शुक्लस्य पञ्चमीम् ।
तत्र युद्धं महाघोरं वृत्तं षष्ठ्यां जनाधिप ॥

M N Dutt That head by which Bhadrashakha created the celestial energy and prowess is considered to be the best (of all his heads). O lord of men, these holy and wonderful events all took place on the fifth day of the bright fortninght of the lunar month and on the sixth day a very fearful battle was fought at that place.

Other texts to read

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

कुमारसंभवम् कालिदासः

About

Resources

Connect