महाभारतम् — ३.१५८

वैशंपायन उवाच ।

श्रुत्वा बहुविधैः शब्दैर्नाद्यमाना गिरेर्गुहाः ।
अजातशत्रुः कौन्तेयो माद्रीपुत्रावुभावपि ॥

M N Dutt Hearing the caves of the mountains resound with various sounds and not seeing Bhimasena, Ajatshatru (Yudhishthira), the son of Kunti and both the sons of Madri and Dhaumya and Krishna together with all the friends (of the Pandavas) became sick at heart.

३.१५८.२

धौम्यः कृष्णा च विप्राश्च सर्वे च सुहृदस्तथा ।
भीमसेनमपश्यन्तः सर्वे विमनसोऽभवन् ॥

३.१५८.३

द्रौपदीमार्ष्टिषेणाय प्रदाय तु महारथाः ।
सहिताः सायुधाः शूराः शैलमारुरुहुस्तदा ॥

M N Dutt Thereupon leaving Draupadi under the care of Arstisena and furnished with weapons, those heroes and mighty car-warriors ascended the mountain.

३.१५८.४

ततः संप्राप्य शैलाग्रं वीक्षमाणा महारथाः ।
ददृशुस्ते महेष्वासा भीमसेनमरिंदमम् ॥

M N Dutt Then those mighty car-warriors and great bowmen and tormentors of foes having reached the summit of the mountain and casting their looks around saw Bhimasena.

३.१५८.५

स्फुरतश्च महाकायान्गतसत्त्वांश्च राक्षसान् ।
महाबलान्महाघोरान्भीमसेनेन पातितान् ॥

M N Dutt And those huge Rakshasas of vast strength and courage slaughtered by Bhimasena, many of whom were (still) moving and many lay dead.

३.१५८.६

शुशुभे स महाबाहुर्गदाखड्गधनुर्धरः ।
निहत्य समरे सर्वान्दानवान्मघवानिव ॥

M N Dutt And he (Bhima) of mighty arms, armed with mace, sword and bow looked like Maghavana (Indra) having slain all the Danavas in battle.

३.१५८.७

ततस्ते समतिक्रम्य परिष्वज्य वृकोदरम् ।
तत्रोपविविशुः पार्थाः प्राप्ता गतिमनुत्तमाम् ॥

M N Dutt Then having seen their brother and having embraced him and having attained to excellent state, those mighty car-warriors the Parthas-sat down (there).

३.१५८.८

तैश्चतुर्भिर्महेष्वासैर्गिरिशृङ्गमशोभत ।
लोकपालैर्महाभागैर्दिवं देववरैरिव ॥

M N Dutt That summit with those four great bowmen (seated on it) appeared as grandly beautiful as the heaven (itself) with those foremost of the celestials, the highly fortunate Lokapalas.

३.१५८.९

कुबेरसदनं दृष्ट्वा राक्षसांश्च निपातितान् ।
भ्राता भ्रातरमासीनमभ्यभाषत पाण्डवम् ॥

M N Dutt (And) the lord of the Earth, (Yudhishthira), having beheld the abode of Kubera and those Rakshasas killed (by Bhima), addressed his brother (Bhima) who was seated, thus

३.१५८.१०

साहसाद्यदि वा मोहाद्भीम पापमिदं कृतम् ।
नैतत्ते सदृशं वीर मुनेरिव मृषावचः ॥

M N Dutt "O Bhima, whether you have committed this sinful act through rashness or ignorance, it is as unworthy of you as falsehood of the ascetics.

३.१५८.११

राजद्विष्टं न कर्तव्यमिति धर्मविदो विदुः ।
त्रिदशानामिदं द्विष्टं भीमसेन त्वया कृतम् ॥

M N Dutt Righteous men affirm that acts giving offence to the king ought not to be done; but, O Bhimasena, you have committed an act which will offend even the gods.

३.१५८.१२

अर्थधर्मावनादृत्य यः पापे कुरुते मनः ।
कर्मणां पार्थ पापानां स फलं विन्दते ध्रुवम् ।
पुनरेवं न कर्तव्यं मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥

M N Dutt O Partha, he, who despising profit and virtue gives himself up to vice, is sure to pay the penalty of his sinful acts. If you look to my welfare, do not commit such (sinful) acts again."

३.१५८.१३

एवमुक्त्वा स धर्मात्मा भ्राता भ्रातरमच्युतम् ।
अर्थतत्त्वविभागज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
विरराम महातेजास्तमेवार्थं विचिन्तयन् ॥

M N Dutt Yudhishthira the virtuous highly energetic and firm-minded son of Kunti, versed in the particulars of the science of profit having addressed his brother (Bhima) thus, kept quiet and began to ponder upon the matter. On the other hand the survivors of the Rakshasas slain by Bhimasena,

३.१५८.१४

ततस्तु हतशिष्टा ये भीमसेनेन राक्षसाः ।
सहिताः प्रत्यपद्यन्त कुबेरसदनं प्रति ॥

३.१५८.१५

ते जवेन महावेगाः प्राप्य वैश्रवणालयम् ।
भीममार्तस्वरं चक्रुर्भीमसेनभयार्दिताः ॥

३.१५८.१६

न्यस्तशस्त्रायुधाः श्रान्ताः शोणिताक्तपरिच्छदाः ।
प्रकीर्णमूर्धजा राजन्यक्षाधिपतिमब्रुवन् ॥

३.१५८.१७

गदापरिघनिस्त्रिंशतोमरप्रासयोधिनः ।
राक्षसा निहताः सर्वे तव देव पुरःसराः ॥

३.१५८.१८

प्रमृद्य तरसा शैलं मानुषेण धनेश्वर ।
एकेन सहिताः संख्ये हताः क्रोधवशा गणाः ॥

३.१५८.१९

प्रवरा रक्षसेन्द्राणां यक्षाणां च धनाधिप ।
शेरते निहता देव गतसत्त्वाः परासवः ॥

३.१५८.२०

लब्धः शैलो वयं मुक्ता मणिमांस्ते सखा हतः ।
मानुषेण कृतं कर्म विधत्स्व यदनन्तरम् ॥

३.१५८.२१

स तच्छ्रुत्वा तु संक्रुद्धः सर्वयक्षगणाधिपः ।
कोपसंरक्तनयनः कथमित्यब्रवीद्वचः ॥

३.१५८.२२

द्वितीयमपराध्यन्तं भीमं श्रुत्वा धनेश्वरः ।
चुक्रोध यक्षाधिपतिर्युज्यतामिति चाब्रवीत् ॥

३.१५८.२३

अथाभ्रघनसंकाशं गिरिकूटमिवोच्छ्रितम् ।
हयैः संयोजयामासुर्गान्धर्वैरुत्तमं रथम् ॥

३.१५८.२४

तस्य सर्वगुणोपेता विमलाक्षा हयोत्तमाः ।
तेजोबलजवोपेता नानारत्नविभूषिताः ॥

३.१५८.२५

शोभमाना रथे युक्तास्तरिष्यन्त इवाशुगाः ।
हर्षयामासुरन्योन्यमिङ्गितैर्विजयावहैः ॥

३.१५८.२६

स तमास्थाय भगवान्राजराजो महारथम् ।
प्रययौ देवगन्धर्वैः स्तूयमानो महाद्युतिः ॥

३.१५८.२७

तं प्रयान्तं महात्मानं सर्वयक्षधनाधिपम् ।
रक्ताक्षा हेमसंकाशा महाकाया महाबलाः ॥

३.१५८.२८

सायुधा बद्धनिस्त्रिंशा यक्षा दशशतायुताः ।
जवेन महता वीराः परिवार्योपतस्थिरे ॥

३.१५८.२९

तं महान्तमुपायान्तं धनेश्वरमुपान्तिके ।
ददृशुर्हृष्टरोमाणः पाण्डवाः प्रियदर्शनम् ॥

३.१५८.३०

कुबेरस्तु महासत्त्वान्पाण्डोः पुत्रान्महारथान् ।
आत्तकार्मुकनिस्त्रिंशान्दृष्ट्वा प्रीतोऽभवत्तदा ॥

३.१५८.३१

ते पक्षिण इवोत्पत्य गिरेः शृङ्गं महाजवाः ।
तस्थुस्तेषां समभ्याशे धनेश्वरपुरःसराः ॥

M N Dutt They (the followers of Kubera) (then) alighted like birds on the summit of the mountain with great swiftness and with the lord of wealth at their head remained before them (the Pandavas).

३.१५८.३२

ततस्तं हृष्टमनसं पाण्डवान्प्रति भारत ।
समीक्ष्य यक्षगन्धर्वा निर्विकारा व्यवस्थिताः ॥

M N Dutt Then, O Bharata, the Yakshas and Rakshasas seeing that he (Kubera) was well pleased with the Pandavas stood there with indifferent.

३.१५८.३३

पाण्डवाश्च महात्मानः प्रणम्य धनदं प्रभुम् ।
नकुलः सहदेवश्च धर्मपुत्रश्च धर्मवित् ॥

M N Dutt Then those mighty car-warriors, the highsouled Pandavas-Nakula, Sahadeva and the virtuous son of Dharma-having saluted that lord, the giver of wealth and having considered themselves as guilty, stood surrounding the lord of the wealth with joined hands.

३.१५८.३४

अपराद्धमिवात्मानं मन्यमाना महारथाः ।
तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे परिवार्य धनेश्वरम् ॥

M N Dutt Then those mighty car-warriors, the highsouled Pandavas-Nakula, Sahadeva and the virtuous son of Dharma-having saluted that lord, the giver of wealth and having considered themselves as guilty, stood surrounding the lord of the wealth with joined hands.

३.१५८.३५

शय्यासनवरं श्रीमत्पुष्पकं विश्वकर्मणा ।
विहितं चित्रपर्यन्तमातिष्ठत धनाधिपः ॥

M N Dutt That illustrious one (Kubera) was seated on that excellent seat the Pushpaka painted with various colours.

३.१५८.३६

तमासीनं महाकायाः शङ्कुकर्णा महाजवाः ।
उपोपविविशुर्यक्षा राक्षसाश्च सहस्रशः ॥

M N Dutt Thousands of Rakshasas and Yakshas of great fleetness and huge structure and having ears resembling javelins and hundreds of Gandharvas and Apsaras sat surrounding that one who seated the gods (sit surrounding the performer of hundred sacrifices (Indra).

३.१५८.३७

शतशश्चापि गन्धर्वास्तथैवाप्सरसां गणाः ।
परिवार्योपतिष्ठन्त यथा देवाः शतक्रतुम् ॥

M N Dutt Thousands of Rakshasas and Yakshas of great fleetness and huge structure and having ears resembling javelins and hundreds of Gandharvas and Apsaras sat surrounding that one who seated the gods (sit surrounding the performer of hundred sacrifices (Indra).

३.१५८.३८

काञ्चनीं शिरसा बिभ्रद्भीमसेनः स्रजं शुभाम् ।
बाणखड्गधनुष्पाणिरुदैक्षत धनाधिपम् ॥

M N Dutt Wearing an auspicious golden garland round his head and holding in his hands noose, sword and bow, Bhimasena began to look at the lord of wealth.

३.१५८.३९

न भीर्भीमस्य न ग्लानिर्विक्षतस्यापि राक्षसैः ।
आसीत्तस्यामवस्थायां कुबेरमपि पश्यतः ॥

M N Dutt Bhimasena did not experience any depression of mind (either) on account of his being wounded by the Rakshasas (or) seeing Kubera in that state.

३.१५८.४०

आददानं शितान्बाणान्योद्धुकाममवस्थितम् ।
दृष्ट्वा भीमं धर्मसुतमब्रवीन्नरवाहनः ॥

M N Dutt was as He that is carried on the shoulders of men seeing Bhima in a warlike attitudes and armed with sharpened arrows, addressed the son of Dharma thus,

३.१५८.४१

विदुस्त्वां सर्वभूतानि पार्थ भूतहिते रतम् ।
निर्भयश्चापि शैलाग्रे वस त्वं सह बन्धुभिः ॥

M N Dutt O Partha, all the creatures are aware that you are actively intent on the welfare of the whole creation. (Therefore) dwell on the summit of this mountain without fear.

३.१५८.४२

न च मन्युस्त्वया कार्यो भीमसेनस्य पाण्डव ।
कालेनैते हताः पूर्वं निमित्तमनुजस्तव ॥

M N Dutt Nor, O Pandava, you ought to be angry with Bhimasena. They (the Rakshasas and Yakshas) were killed before by Destiny, your younger brother being merely the instrument.

३.१५८.४३

व्रीडा चात्र न कर्तव्या साहसं यदिदं कृतम् ।
दृष्टश्चापि सुरैः पूर्वं विनाशो यक्षरक्षसाम् ॥

M N Dutt Nor you ought to be ashamed at his act of rashness. The destruction of the Yakshas and the Rakshasas had been fore ordained by the celestials.

३.१५८.४४

न भीमसेने कोपो मे प्रीतोऽस्मि भरतर्षभ ।
कर्मणानेन भीमस्य मम तुष्टिरभूत्पुरा ॥

M N Dutt O the most exalted of the Bharatas, I am rather pleased than angry with Bhimasena-nay this act of Bhimasena has made me supremely happy.

३.१५८.४५

एवमुक्त्वा तु राजानं भीमसेनमभाषत ।
नैतन्मनसि मे तात वर्तते कुरुसत्तम ।
यदिदं साहसं भीम कृष्णार्थे कृतवानसि ॥

M N Dutt Vaishampayana said : Having said to the king thus, (Kubera) spoke to Bhimasena, “O child, O the best of the Kurus, I do not (at all) mind it.

३.१५८.४६

मामनादृत्य देवांश्च विनाशं यक्षरक्षसाम् ।
स्वबाहुबलमाश्रित्य तेनाहं प्रीतिमांस्त्वयि ।
शापादस्मि विनिर्मुक्तो घोरादद्य वृकोदर ॥

M N Dutt O Bhima, if disregarding the gods and relying on your own strength of arms you have committed this act of rashness-the destruction of the Yakshas and the Rakshasas-for the sake of Draupadi, I am the more pleased with you for that. O Vrikodara, I have been this day delivered from a terrible curse.

३.१५८.४७

अहं पूर्वमगस्त्येन क्रुद्धेन परमर्षिणा ।
शप्तोऽपराधे कस्मिंश्चित्तस्यैषा निष्कृतिः कृता ॥

M N Dutt Formerly I was cursed by the great sage Agastya in anger for some offence. You have freed me from it by this act (of yours).

३.१५८.४८

दृष्टो हि मम संक्लेशः पुरा पाण्डवनन्दन ।
न तवात्रापराधोऽस्ति कथंचिदपि शत्रुहन् ॥

M N Dutt O son of Pandava, my disgrace was foreordained. O Pandava, no blame, therefore, in any way, can be attributed to you,

युधिष्ठिर उवाच ।