कथासरित्सागरः — सप्तमस्तरङ्गः

सप्तमस्तरङ्गः ।

ततः प्रातः प्रबुद्धस्तां स शक्तियशसं प्रियाम् ।
नरवाहनदत्तो ऽत्र ध्यायन्व्याकुलतां ययौ ॥

Summary AI Then, waking up in the morning, Naravāhanadatta became distressed while contemplating his beloved Śaktiyaśas.

१०.७.२

तद्विवाहावधेः शेषं मासस्य युगसंनिभम् ।
मन्वानो न रतिं लेभे नवोढोत्केन चेतसा ॥

Summary AI Considering the remainder of the month until his marriage to be like an era, he found no pleasure, his mind longing for his new bride.

१०.७.३

तद्बुद्ध्वा गोमुखमुखात्स्नेहात्तस्य पितान्तिकम् ।
वत्सराजः स्वसचिवान्प्राहिणोत्सवसन्तकान् ॥

Summary AI Hearing of this from the mouth of Gomukha, his father Vatsarāja affectionately sent his ministers, including Vasantaka, to his side.

१०.७.४

तद्गौरवात्तधैर्ये च तस्मिन्वत्सेश्वरात्मजे ।
विदग्धो गोमुखो मन्त्री वसन्तकमुवाच तम् ॥

Summary AI Out of respect for the Prince and his steadfastness, the clever minister Gomukha spoke to Vasantaka.

१०.७.५

युवराजमनस्तुष्टिकरीमार्यवसन्तक ।
विचित्रां कांचिदाख्याहि कथामभिनवामिति ॥

Summary AI "Noble Vasantaka, please tell some wonderful and new story that will please the Prince's mind."

१०.७.६

ततो वसन्तको धीमान्कथां वक्तुं प्रचक्रमे ।
मालवे श्रीधरो नाम प्रख्यातो ऽभूद्द्विजोत्तमः ॥

Summary AI Then the wise Vasantaka began to tell a story: In Mālava, there lived a famous and excellent Brāhmaṇa named Śrīdhara.

१०.७.७

उत्पद्येते स्म तस्य द्वौ सदृशौ यमजौ सुतौ ।
ज्येष्ठो यशोधरो नाम तस्य लक्ष्मीधरो ऽनुजः ॥

Summary AI Two similar twin sons were born to him; the elder was named Yaśodhara, and his younger brother was Lakṣmīdhara.

१०.७.८

यौवनस्थौ च तौ विद्याप्राप्तये भ्रातरावुभौ ।
देशान्तरं प्रतस्थाते सहितौ पितृसंज्ञया ॥

Summary AI When they reached youth, both brothers set out together for another country to acquire knowledge, with their father's permission.

१०.७.९

क्रमात्पथि व्रजन्तौ च प्रापतुस्तौ महाटवीम् ।
अजलामतरुच्छायां संतप्तसिकताचिताम् ॥

Summary AI As they traveled along the road, they eventually reached a great forest that was waterless, lacked the shade of trees, and was filled with scorching sand.

१०.७.१०

तत्र यान्तौ परिक्रान्तावातपेन तृषा च तौ ।
एकं सफलसच्छायां सायं संप्रापतुस्तरुम् ॥

Summary AI Traveling there, exhausted by the heat and thirst, they reached a single tree in the evening that was fruitful and provided excellent shade.

१०.७.११

मूले तस्य तरोश्चैकां वापीं पृथगवस्थिताम् ।
शीतलस्वच्छसलिलां कमलामोदवासिताम् ॥

Summary AI At the foot of that tree, they saw a distinct pond filled with cool, clear water and scented with the fragrance of lotuses.

१०.७.१२

तस्यां स्नात्वा कृताहारौ पीतशीताम्बुनिर्वृतौ ।
शिलापट्टोपविष्टौ च क्षणं विश्राम्यतः स्म तौ ॥

Summary AI Having bathed there, eaten, and felt refreshed by drinking the cool water, they sat on a stone slab and rested for a moment.

१०.७.१३

अस्तं गते रवौ संध्यामुपास्य प्राणिनां भयात् ।
नेतुं निशां भ्रातरौ तौ तमारुरुहतुस्तरुम् ॥

Summary AI When the sun set and they had performed their evening prayers, the two brothers climbed the tree to spend the night, fearing wild animals.

१०.७.१४

निशामुखे च तत्राधो वाप्यास्तस्माज्जलान्तरात् ।
उद्गच्छन्ति स्म पुरुषा बहवः पश्यतोस्तयोः ॥

Summary AI At the beginning of the night, while they watched, many men emerged from within the water of that pond below.

१०.७.१५

तेषां चाशोधयत्कश्चिद्भूमिं तां कश्चिदालिपत् ।
कश्चिच्च तत्र पुष्पाणि पञ्चवर्णान्यवाकिरत् ॥

Summary AI Among them, one cleaned the ground, another smeared it, and another scattered flowers of five colors there.

१०.७.१६

कश्चित्कनकपर्यङ्कमानीयात्र न्यवेशयस्त् ।
कश्चित्तस्तार तस्मिंश्च तूलिकां प्रच्छदोत्तराम् ॥

Summary AI Someone brought and placed a golden couch there, and someone else spread a mattress with a coverlet upon it.

१०.७.१७

केचित्पुष्पाङ्गरागादि पानमाहारमुत्तमम् ।
आनीय स्थापयामासुरेकदेशे तरोस्तले ॥

Summary AI Some brought flowers, unguents, excellent drinks, and food, and placed them in one spot at the foot of the tree.

१०.७.१८

ततो वापीतलात्तस्माद्रूपेण जितमन्मथः ।
उदगात्पुरुषः खड्गी दिव्याभरणभूषितः ॥

Summary AI Then, from the depths of the pond, a man emerged, adorned with divine ornaments and carrying a sword, surpassing the god of love in beauty.

१०.७.१९

तस्मिंस्तत्रासनासीने कॢप्तमाल्यानुलेपनाः ।
सर्वे परिजनास्तस्यां वाप्यामेव ममज्जिरे ॥

Summary AI When he was seated on the couch, all the attendants, adorned with garlands and unguents, submerged back into that very pond.

१०.७.२०

अथोज्जगार स सुखादेकां भव्याकृतिं प्रियाम् ।
विनीतवेषां मङ्गल्यमाल्याभरणधारिणीम् ॥

Summary AI Then, he comfortably vomited forth from his mouth a beloved woman of beautiful form, modestly dressed and wearing auspicious garlands and ornaments.

१०.७.२१

द्वितीयां चातिरूपाढ्यां सद्वस्त्राभरणोज्ज्वलाम् ।
ते च भार्ये उभे तस्य पश्चिमा वल्लभा पुनः ॥

१०.७.२२

ततो ऽत्र रत्नपात्राणि न्यस्य पात्रद्वये तयोः ।
भर्तुः सपत्न्याश्चाहारं पानं चोपानयत्सती ॥

१०.७.२३

तयोर्भुक्तवतोः सापि बुभुजे सो ऽथ तत्पतिः ।
पर्यङ्कशयनं भेजे तया साकं द्वितीयया ॥

१०.७.२४

अनुभूय रतिक्रीडासुखं निद्रां जगाम सः ।
आद्या च भार्या सा तस्य पादसंवाहनं व्यधात् ॥

१०.७.२५

द्वितीया साप्यनिद्रैव तस्याभूच्छयने प्रिया ।
दृष्ट्वैतत्तौ विप्रपुत्रौ तरुस्थावूचतुर्मिथः ॥

१०.७.२६

को ऽयं स्यादवतीर्यैतत्पादसंवाहिकामिमाम् ।
एतस्य किल पृच्छावः सर्वे ह्यविकृता अमी ॥

१०.७.२७

अवतीर्याथ तौ यावदाद्यां तामुपसर्पतः ।
यशोधरं तयोस्तावद्द्वितीया सा ददर्श तम् ॥

१०.७.२८

उत्थाय शयनात्पत्युः सुप्तस्योद्दामचापला ।
तमुपेत्य सुरूपं सा मां भजस्वेत्यभाषत ॥

१०.७.२९

पापे त्वं परदारा मे तवाहं परपूरुषः ।
तत्किमेवं ब्रवीषीति तेनोक्ता साब्रवीत्पुनः ॥

१०.७.३०

त्वादृशानां शतेनाहं संगता किं भयं तव ।
न चेत्प्रत्येषि पश्यैतदङ्गुलीयशतं मम ॥

१०.७.३१

एकैकमङ्गुलीयं हि हृतमेकैकतो मया ।
इत्युक्त्वा स्वाञ्चलात्तस्मायङ्गुलीयान्यदर्शयत् ॥

१०.७.३२

ततो यशोधरो ऽवादीत्संगच्छस्व शतेन वा ।
लक्षेण वा मम त्वं तु माता नाहं तथाविधः ॥

१०.७.३३

एवं निराकृता तेन सा प्रबोध्य पतिं क्रुधा ।
यशोधरं तं संदर्श्य जगाद रुदती शठा ॥

१०.७.३४

अनेन पाप्मना सुप्ते त्वय्यहं ध्वंसिता बलात् ।
तच्छ्रुत्वैव स उत्तस्थौ खड्गमाकृष्य तत्पतिः ॥

१०.७.३५

अथान्या सा सती भार्या तं गृहीत्वैव पादयोः ।
अब्रवीन्मा कृथा मिथ्या पापं शृणु वचो मम ॥

१०.७.३६

अनया पापया दृष्ट्वा त्वत्पार्श्वोत्थितया हठात् ।
अर्थितो ऽयं वचो नास्याः साधुस्तत्प्रत्यपद्यत ॥

१०.७.३७

माता मम त्वमित्युक्त्वा यदनेन निराकृता ।
प्राबोधयदमर्षात्त्वां वधायैतस्य कोपतः ॥

१०.७.३८

अनया मत्समक्षं च रात्रिष्विह तरौ स्थिताः ।
हृताङ्गुलीयका भुक्ताः शतसंख्याः प्रभो ऽध्वगाः ॥

१०.७.३९

द्वेषसंभावनभयान्मया चोक्तं न जातु ते ।
अद्य त्वत्पापभीत्यैवमवाच्यमहमब्रवम् ॥

१०.७.४०

वस्त्राञ्चले ऽङ्गुलीयानि पश्यास्याः प्रत्ययो न चेत् ।
न चैष मे सतीधर्मो यद्भर्तर्यनृतं वचः ॥

१०.७.४१

सतीत्वप्रत्ययायेमं प्रभावं पश्य मे प्रभो ।
इत्युक्त्वा भस्म चक्रे सा तरुं तं क्रोधवीक्षितम् ॥

Summary AI "O Master, see my power as proof of my chastity!" Saying this, she turned the tree she glanced at in anger into ashes.

१०.७.४२

प्रसाददृष्टं च पुनस्तं पूर्वाभ्यधिकं व्यधात् ।
तद्दृष्ट्वा स चिराद्भर्ता तुष्टस्तामुपगूढवान् ॥

Summary AI She then looked at the tree with grace and restored it even better than before. Witnessing this, her husband was finally pleased and embraced her.

१०.७.४३

निरास च द्वितीयां तां छित्त्वा नासां कुगेहिनीम् ।
अङ्गुलीयानि संप्राप्य तद्वस्त्रान्तात्स तत्पतिः ॥

Summary AI Upon finding the rings in the hem of the second wife's garment, the husband cut off her nose and drove that wicked woman away.

१०.७.४४

क्षमयामास किल तं दृष्ट्वाध्ययनपाठकम् ।
यशोधरं भ्रातृयुतं सनिर्वेदो जगाद च ॥

Summary AI Observing the scholar Yaśodhara with his brother, the husband apologized to him and, filled with a sense of detachment, began to speak.

१०.७.४५

भार्ये हृदि निधायैते रक्ष्यामीर्ष्यावशात्सदा ।
तथाप्येषा न शकिता पापैका रक्षितुं मया ॥

Summary AI "I always cherished these wives in my heart and guarded them out of jealousy; yet, I was unable to protect this one sinful woman."

१०.७.४६

विद्युतं कः स्थिरीकुर्यात्को रक्षेच्चपलां स्त्रियम् ।
साध्वी यदि परं स्वेन शीलेनैकेन रक्ष्यते ॥

Summary AI "Who can steady lightning, and who can guard a fickle woman? A virtuous woman is protected solely by her own character."

१०.७.४७

तद्रक्षिता सा भर्तारं रक्षत्युभयलोकयोः ।
यथानया शापवरक्षमयाद्यास्मि रक्षितः ॥

Summary AI "Guarded by her character, she protects her husband in both worlds, just as I have been saved today by this woman capable of both curses and boons."

१०.७.४८

एतत्प्रसादात्कुलटासंगमो ऽपगतो मम ।
न चोपनतमत्युग्रं सद्विप्रवधपातकम् ॥

Summary AI "By her grace, my association with an unchaste woman has ended, and I have avoided the terrible sin of killing a noble Brāhmaṇa."

१०.७.४९

इत्युक्त्वा स तमप्राक्षीदुपवेश्य यशोधरम् ।
आगतौ स्थः कुतः कुत्र व्रजथः कथ्यतामिति ॥

Summary AI Having said this, he sat Yaśodhara down and asked: "Where have you two come from? Where are you going? Please tell me."