मुग्धत्वादविदितकैतवप्रयोगा
गच्छन्त्यः सपदि पराजयं तरुण्यः ।
ता कान्तैः सह करपुष्करेरिताम्बु-
व्यात्युक्षीमभिसरणग्लहामदीव्यन् ॥

मल्लिनाथः मुग्धत्वादिति ॥ मुग्धत्वान्मूढत्वादविदिताः कैतवप्रयोगा मुखसेचनादिकपटाचरणानि याभिस्ताः, अत एव सपदि पराजयं गच्छन्त्यस्तास्तरुण्यः कान्तैः सहाभिसरणं स्वयमभिगमनं ग्लहो द्यूतं पणो यस्यास्ताम् । `पणोऽक्षेषु ग्लहः` इत्यमरः । `अक्षेषु ग्लहः` (अष्टाध्यायी ३.३.७० ) इति ग्रहेरेवाक्षपणे लत्वनिपातः । अप्प्रत्ययस्तु `ग्रहवृदृनिश्चिगमश्च` (अष्टाध्यायी ३.३.५८ ) इत्येव सिद्ध इति केचित् । अन्ये तु ग्लहिं प्रकृत्यन्तरमङ्गीकृत्याप्प्रत्ययस्यैव निपातो घञपवादीत्याहुः । करपुष्करैः करकमलैरीरितैरम्बुभिर्यां व्यात्युक्षीं व्यतिहारेणोक्षणम् । परस्पराभ्युक्षणमित्यर्थः । `कर्मव्यतिहारे णच् स्त्रियाम्` (अष्टाध्यायी ३.३.४३ ) इति णच्प्रत्ययः । `णचः स्त्रियामञ्` (अष्टाध्यायी ५.४.१४ ) इति स्वार्थिकोऽञ्प्रत्ययः । `टिड्ढाणञ्-` (अष्टाध्यायी ४.१.१५ ) इत्यादिना ङीप् । तां व्यात्युक्षीमदीव्यन् । तया अक्रीडन्नित्यर्थः । `दिवः कर्म च` (अष्टाध्यायी १.४.१४३ ) इति विकल्पात्कर्मत्वम् । अत्राविदितकैतवप्रयोगस्य विशेषणगत्या पराजयहेतुत्वात्पदार्थहेतुकं काव्यलिङ्गमलंकारः

छन्दः प्रहर्षिणी [१३: मनजरग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३
मु	ग्ध	त्वा	द	वि	दि	त	कै	त	व	प्र	यो	गा
ग	च्छ	न्त्यः	स	प	दि	प	रा	ज	यं	त	रु	ण्यः
ता	का	न्तैः	स	ह	क	र	पु	ष्क	रे	रि	ता	म्बु
व्या	त्यु	क्षी	म	भि	स	र	ण	ग्ल	हा	म	दी	व्यन्
म			न			ज			र			ग

Other texts to read

किरातार्जुनीयम् भारविः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect