गजद्वयसीरपि हैमन-
स्तुहिनयन्सरितः पृषतां पतिः ।
सलिलसन्ततिमध्वगयोषिता-
मतुनतातनुतापकृतं दृशां ॥

मल्लिनाथः गजपतीति ॥ गजपतिः प्रमाणमासां गजपतिद्वयसीर्महागजप्रमाणाः । `प्रमाणे द्वयसज्दघ्नञ्मात्रचः` (अष्टाध्यायी ५.२.३७ ) इति प्रमाणार्थे द्वयसच् प्रत्ययः । `टिड्ढाणञ्-` (अष्टाध्यायी ४.१.१५ ) इत्यादिना ङीप् । ता अपि सरितस्तुहिनयन् हिमीकुर्वन् । `तत्करोति-` (ग०) इति ण्यन्ताल्लटः शत्रादेशः । हेमन्ते भवो हैमनः । `सर्वत्राण्च तलोपश्च` (अष्टाध्यायी ४.३.२२ ) इति हेमन्तशब्दाच्छैषिकोऽण् प्रत्ययः तकार लोपश्च । पृषतां बिन्दूनां पतिर्वायुः । `पृषन्ति विन्दुपृषताः` इत्यमरः । अध्वानं गच्छन्तीत्यध्वगाः पथिकाः । `अन्तात्यन्ताध्वदूरपारसर्वानन्तेषु डः` (अष्टाध्यायी ३.२.४८ ) तद्योषितां प्रोषितभर्तृकाणां दृशामतनुतापकृतं महासंतापकारिणीं सलिलसंततिमतनुत । उष्णमश्रूत्पादयामासेत्यर्थः । हेमन्तमारुतो विरहिणीदुःसहोऽजनीति भावः

छन्दः द्रुतविलम्बितम् [१२: नभभर]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२
ग	ज	द्व	य	सी	र	पि	है	म	न
स्तु	हि	न	य	न्स	रि	तः	पृ	ष	तां	प	तिः
स	लि	ल	स	न्त	ति	म	ध्व	ग	यो	षि	ता
म	तु	न	ता	त	नु	ता	प	कृ	तं	दृ	शां
न			भ			भ			र

गजद्वयसीरपि हैमन-
स्तुहिनयन्सरितः पृषतां पतिः ।
सलिलसन्ततिमध्वगयोषिता-
मतुनतातनुतापकृतं दृशां ॥

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect

गजद्वयसीरपि हैमन-स्तुहिनयन्सरितः पृषतां पतिः ।सलिलसन्ततिमध्वगयोषिता-मतुनतातनुतापकृतं दृशां ॥

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

रामायणम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect

गजद्वयसीरपि हैमन-
स्तुहिनयन्सरितः पृषतां पतिः ।
सलिलसन्ततिमध्वगयोषिता-
मतुनतातनुतापकृतं दृशां ॥