दन्तोज्ज्वलासु विमलोपलमेखलान्ताः
सद्रत्नचित्रकटकासु बृहन्नितम्बाः ।
अस्मिन्भजन्ति घनकोमलगण्डशैला
नार्योऽनुरूपमधिवासमधित्यकासु ॥

मल्लिनाथः दन्तोज्ज्वलाखिति ॥ अस्मिन्नद्रौ दन्ता निकुञ्जाः, दशनाश्च । `दन्तो निकुञ्जे दशने` इति विश्वः । तैरुज्वलासु रुचिरासु सदत्वैश्चित्राणि कटकानि सानूनि, वलयानि च यासां तासु । `कटकं वलये सानौ` इति विश्वः । अधित्यकासूर्ध्वभूमिषु । `भूमिरूमधित्यका` इत्यमरः । `उपाधिभ्यां त्यकन्नासन्नारूढयोः` (अष्टाध्यायी ५.२.३४ ) इत्यधिशब्दात्त्यकन्प्रत्ययः । विमलोपला उज्वलशिलाः, उज्वलमणयो वा मेखलाः काञ्झ्योः, नितम्बभूमयश्च । `मेखला खड्गबन्धे स्यात्काञ्चीशैलनितम्बयोः` इति विश्वः । ताभिरन्ता रम्याः । `मृताववसिते रम्ये समाप्तावन्त इष्यते` इति शब्दार्णवे । बृहन्तो नितम्बाः कटिपश्चाद्भागाः शिखराणि च यासां ताः । `नितम्बो रोधसि स्कन्धे शिखरेऽपि कटेरधः` इति विश्वः । घना विपुलाः कोमलाः श्लक्ष्णा गण्डशैला गण्डस्थलानि; स्थूलोपलाश्च यासां ता नार्योऽनुरूपमिच्छासदृशं, आत्मसदृशं वाधिवासं भजन्ति । अत्र नारीणामधित्यकानां च प्रकृतत्वात्केवलप्रकृतगोचरा श्लेषोपस्थापिता तुल्ययोगिता । अत एवोभयविशेषणान्युभयत्र विभक्तिविपरिणामेन योज्यानि

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
द	न्तो	ज्ज्व	ला	सु	वि	म	लो	प	ल	मे	ख	ला	न्ताः
स	द्र	त्न	चि	त्र	क	ट	का	सु	बृ	ह	न्नि	त	म्बाः
अ	स्मि	न्भ	ज	न्ति	घ	न	को	म	ल	ग	ण्ड	शै	ला
ना	र्यो	ऽनु	रू	प	म	धि	वा	स	म	धि	त्य	का	सु
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

भट्टिकाव्यम् भट्टिः

योगवासिष्ठम् वाल्मीकिः

About

Resources

Connect