भग्नेऽपीभे स्वे परावर्त्य देहं
योद्ध्रा सार्धं व्रीडया मुञ्चतेषून् ।
साकं यन्तुः संमदेनानुबन्धी
दूनोऽभीक्ष्णं वारणः प्रत्यरोधि ॥

मल्लिनाथः भन्नेऽपीति ॥ स्वे स्वकीये इभे गजे भग्नेऽपि देहं स्वाङ्गं परावर्त्य प्रतिपक्षाभिमुखमावर्त्य । वृतेण्य॑न्ताल्लयप् । अण्यन्तस्त्वपपाठः । अकर्मकस्य कर्मानन्वयात् । व्रीडया सामिषून्मुञ्चता। इषुमोक्षणेन स्वगजभङ्गव्रीडां निरस्यतेत्यर्थः । योद्धा भग्नेभस्थेन भटेन कर्त्रा अभीक्ष्णं दून इषुभिस्तप्तः । `ल्वादिभ्यः` (८।२। ४४) इति निष्ठानत्वम् । अनुबध्नातीत्यनुबन्धी वारणो यन्तुः प्रतिगजारोहस्य संमदेन साकं स्वेभजयजन्येन हर्षेण सह । `प्रमदसंमदौ हर्षे` (अष्टाध्यायी ३.३.६८ ) इति निपातः । प्रत्यरोधि प्रतिरुद्धः । तत्प्रतिरोधेन तत्संमदस्यापि प्रतिरोधव्याप्तेरिति भावः । `साकं साधं समं सह` इत्यमरः । अत्र व्रीडितेषुमोक्षयोः संमदयन्तृप्रतिरोधयोश्च कार्यकारणयोस्तत्पौर्वापर्यविपर्ययरूपातिशयोक्त्या सहभावोक्तेः सहोक्तिः संकीर्यते

छन्दः शालिनी [११: मततगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
भ	ग्ने	ऽपी	भे	स्वे	प	रा	व	र्त्य	दे	हं
यो	द्ध्रा	सा	र्धं	व्री	ड	या	मु	ञ्च	ते	षून्
सा	कं	य	न्तुः	सं	म	दे	ना	नु	ब	न्धी
दू	नो	ऽभी	क्ष्णं	वा	र	णः	प्र	त्य	रो	धि
म			त			त			ग	ग

Other texts to read

रघुवंशम् कालिदासः

नैषधीयचरितम् श्रीहर्षः

About

Resources

Connect